Piruetat greke në konferencën e paqes rreth pretendimeve mbi Shqipërinë e jugut në periudhën janar - maj 1919

Autorët

  • Muin Çami
  • Marenglen Verli

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi40.4104

Abstract

Konferenca e Paqes u organizua në Paris nga të pesë fuqitë kryesore fituese: Britania e Madhe, Franca, Italia, SHBA dhe Japonia, për t’i dhënë fund gjendjes së luftës dhe për t’u diktuar shteteve të mundura: Gjermanisë, Austro-Hungarisë, Perandorisë Osmane dhe Bullgarisë traktatet e paqes. Ajo filloi zyrtarisht punimet më 18 janar 1919 në ndërtesën e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Francës. Hapjen e bëri presidenti i Republikës, Raimond Puankare (Raymond Poincaré).

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. M. Macmillan, Paris, 1919, Gjashtë muaj që ndryshuan botën, Tiranë: Plejad, 2006, f. 91; Owen Pearson, Albania and King Zog, vol.I, London-New York, 2004, f. 117.

  2. Papers Relating to the Foreign Relations of the United States - The Paris Peace Conference 1919, United States, Washington, Volume III, 1942, f. 172-175; Shih edhe A. Hadri, Presidenti Uillson dhe çështja shqiptare - Politika e SHBA në Konferencën e Paqes në Paris 1919-1920, Instituti i Historisë “Ali Hadri”, Prishtinë, 1912, f. 72-73. Sipas rregullave të Konferencës, Pika 1 dhe 2, SHBA, Perandoria Britanike, Franca, Italia dhe Japonia do të merrnin pjesë në të gjitha komisionet dhe do të përfaqësoheshin me nga pesë delegatë. Belgjika, Brazili, Kina, Greqia, Polonia,

  3. Portugalia, Rumania, Serbia, Siami, Hixhazi, Çekosllovakia dhe shtetet e Amerikës Latine (Bolivia, Ekuadori, Peruja, Uruguaji) do të merrnin pjesë në sesionet ku do të diskutoheshin çështjet lidhur me to ose për të cilat kishin interes. Shtetet evropiane dhe aziatike nga ky grup do të përfaqësoheshin nga tre delegatë, përveç Polonisë dhe Çekosllovakisë, të porsaformuara si shtete, që do të kishin nga dy delegatë. Shtetet e

  4. Amerikës Latine dhe të Afrikës që nuk kishin marrë pjesë efektivisht në luftë ose kishin pasur një diplomaci të ngrirë, si: Guatemala, Haiti, Hondurasi, Kuba, Liberia, Nikaragua, Kosta Rika dhe Panamaja, Bolivia, Ekuadori, Peruja, Uruguaji do të përfaqësoheshin me nga një delegat. Shtetet në proces formimi dhe ato neutrale, përgjithësisht do të thirreshin në interpelancë me shkrim ose me gojë nga Fuqitë e Mëdha “me interesa të përgjithshme” në sesionet që shqyrtonin çështjet për të cilat ishin të interesuara.

  5. H. Nikolson, Peacemaking 1919, The Universal Library, Grosset&Dulap, New York, 1965, p. 174.

  6. M. Macmillan, Paris, 1919…, f. 417.

  7. Paskal Milo, Politika e jashtme e Shqipërisë, Vëll. I, Tiranë: Toena, 2013; Arben Puto, Shqipëria politike 1912-1939, Tiranë: Toena, 2009; Romeo Gurakuqi, Shqipëria dhe çështja shqiptare pas Luftës së Parë Botërore, Shkodër: Camaj-Pipa, Shkodër, 2007; Nicola Guy, Lindja e Shqipërisë, Tiranë: Pegi, 2012; Owen Pearson, Albania and King Zog, vol.I, London-New York, 2004, etj.

  8. D. Kitsikis, Propagande et pressions en politique international (La Grèce et ses revendications a la Conférence de la Paix 1919-1920), Paris, 1963, f. 20-21.

  9. G. Frangoudis, L’hellénisme en lutté contre l’Orient et l’Occident, Athènes, 1925, f. 225.

  10. E. Venizelos, La Grèce devant le Congres de la Paix, Paris, 1918.

  11. Fletorja zyrtare, nr. 65, 20.11.1923, f.2-3; Teki Selenica, Shqipëria më 1927, Tiranë,1928, f. 496; Jacques Bourcart, Les confins albanais administres par la France (1916-1920), Paris, 1922, f. 273; Arkivi Qendror Shtetëror i Republikës së Shqipërisë (më tej : AQSH, Fondi MPJ, dosja 101 (1922), f. 43-51; Shih po ashtu G. Papadopulu, E ethnike ellenike meionotes eis ten Albanian kai to sohalikon aytes zetema. Istorikon

  12. archeion 1921-1979, Joaninna, 1981, f. 44-47.

  13. E. Venizelos, La Grèce devant la Congres de la Paix, Paris 1918, f. 3-4.

  14. Shih p.sh.: Refutations des arguments de M. Venizelos pour établir les droits de l’hellénisme en Epire du Nord, Paris, 1919; La Paix de Versailles, Questions territoriales, Paris, 1939, f. 19; The Manchester Guardian, 13.7.1919; T. Dilo “Çështja e “Epirit të Veriut”, në: Bota e Re, nr. 4, viti 1945, f. 36.

  15. E. Venizellos, La Grece…, f. 3-4.

  16. Archivs du Ministére des Affaires Entrangéres. Archives Diplomatiques (më tej: AMAE, Paix 1914-1920, Grèce, vol 311, f. 79-82.

  17. E. Venizellos, La Grece…, f. 3-4.

  18. Po aty.

  19. N. Petsalis - Diomidis, Greece at the Paris. Peace Conference 1919, Thessaloniki, 1978, f. 62-63.

  20. Citohet sipas Refutations des arguments…, f. 14-15.

  21. N. Petsalis-Diomidis, Greece at the Paris…, f. 72.

  22. Po aty, f. 62-63; Refutations des arguments …, f. 14-15.

  23. Citohet sipas Refutations des arguments …, f. 15. Shih edhe H. Nicols, Peacemaking 1919…, f. 278.

  24. E. Venizelos, La Grece…, f. 4; FR of the USA, PPC, vol. III, f.860.

  25. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëll.III, Tiranë: Toena, 2007, f. 30-33, 60-72; Tafil Boletini, Kujtime, Botimimpex, Tiranë, 2011, f. 150-170; Marenglen Verli, Shqipëria e viteve 1912-1964 në kujtimet e Spiro Kosovës, Tiranë: Klean, 2008, vëll.I, f. 28-64; etj.

  26. PR to the FR of USA, PPC, vol III, f. 860-861.

  27. Po aty, f. 860. E. Venizelos, La Grece…, f. 4.

  28. Z. Reso, Anastas Kullurioti dhe gazeta “Zëri i Shqipërisë” 1879-1880, Tiranë,

  29. , f. 93.

  30. “Që Italia kërkon protektoratin mbi Shqipërinë, kjo mund të justifikohet plotësisht Në qoftë se ka shumë pak italianë në Shqipëri, ka shumë shqiptarë në Itali, dhe pasi Shqipëria për një kohë të gjatë do të ketë nevojë për mbrojtjen e një shteti tjetër, ky shtet është shënuar të jetë Italia”. Kështu shkruante në fillim të dhjetorit 1918 gazeta zvicerane La gazetta de Lausanne, kurse gazeta bullgare Mir, në nëntor 1918, duke

  31. bërë fjalë për “rregullimin”e Ballkanit pas luftës shkruante: “Adriatiku një det italian. Shqipëria një protektorat italian dhe sipas çdo mundësie një penetrim italian në Lindje. Kjo do të jetë e lehtë për këtë fuqi të re ballkanike, pasi ajo ka mjetet e nevojshme për ta kryer. Për të kuptuar se Shqipëria do të ndërrojë shpejt pamjen e saj të tanishme mjafton të përmendim të 400 mijë shqiptarët e vendosur në Sicili dhe Kalabri, pionierë

  32. dhe organizatorë italianë të natyrshëm...” Citohet sipas L’Echo de Bulgarie, Sofie, 14.11.1918; Shih dhe The New Europe, 19.12.1918, f. 227-231.

  33. Shih: Refutations des arguments…, f. 6-10.

  34. E. Venizellos, La Grece…, f. 4-5.

  35. Documents on British Foreign Policy 1919-1939, edited by Rohan Butler, J.P.T.Bury, M.E.Lambert, First Series, Vëll.XII, London Her Majesty, StationeryOffice 1962, dok.318 dhe aneksi.

  36. E. Driault et M. L’Heritier, Histoire diplomatique de la Grèce de 1821 a nos jours, Paris, 1926, vol. V, f. 258.

  37. D. Kitskikis, Propagande…, f. 362, shën. 4.

  38. A. Carapanos, Mémorandum sur l’Epire du Nord, 1919, f. 12.

  39. Po aty, f. 7-12.

  40. Shih Petsalis-Diomidis, N., Greece at the Paris..., f. 64; Ph.Philon - The question of Northern Epirus its historical and diplomatic background Washington: Grek Government Office of Information, 1945, etj.

  41. N.Petsalis - Diomidis, Greece at the Paris ..., f. 143.

  42. Përveç të krishterëve të Korçës dhe të Gjirokastrës, shkruante A. Karapanos në memorandum, në kufijtë e shtetit shqiptar të 1913 ishin përfshirë edhe shumë të krishterë të tjerë, sikundër “… janë banorët e krahinës në veri të Vlorës, të Beratit etj., numri i të cilëve, vetëm në rajonin që ndodhet në afërsi të kufirit të Epirit i kalon të 45 mijë, pa përmendur shumë të krishterë, gjithashtu grekë, që ndodhen më në veri”. (A. Carapanos, Memorandum…, f. 13.

  43. “Sot nuk është më fjala të ngrihet një ndërtesë e mbështetur mbi nevojat politike të shteteve të mëdha, por “njësi kombëtare të afta për të jetuar”. (Po aty, f. 13-14).

  44. “Në rastin e Shqipërisë, ne gjendemi përpara një problemi racial të veçantë, që ka lindur në gjirin e Turqisë, xhelatë individësh, por dikur krijuese kombësish për t’i vënë njërën kundër tjetrës. A donë ndokush të pretendojë që shqiptari mysliman, krijesë pothuajse në tërësi e pushtimit (turk) ka të drejtë për një regjim të veçantë që t’i sigurojë epërsinë mbi fqinjin e tij të krishterë… (f. 13-14).

  45. Lavdosh Ahmetaj, “Shqipëria dhe qëndrimi i shteteve ballkanike në Konferencën e Paqes, Paris 1919-1920”, në botimin e Universitetit Shtetëror të Tetovës, Seminari III Ndërkombëtar i Albanologjisë, Tetovë - Shkup 23-28 shtator 2009, f. 329-332.

  46. Po aty, f. 331; Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme i Republikës së Shqipërisë (më tej: AMPJ), viti 1919, dosja 4, f. 43, Gassoppoulos; Shih edhe Lavdosh Ahmetaj, Shqipëria në Konferencën e Paqes në Paris dhe delegacionet shqiptare 1919-1920 (Tezë doktorature, Tiranë, 2009, f. 78).

  47. Documenti Diplomatici Italiani (më tej: DDI), Ser. VI, vol.II, dok. 136, 287, 373, 660, 832; AMAE-Europe 1918-1929, Albanie, vol.28, fl. 189, 196-197; R. Woodall, The Albanian Problem during the Peace making 1919-1920, Ph. D. Thesis, Memphis state University, 1978, p. 72.

  48. S.Sonino, Carteggio 1916-1922. A cura di Pietro Pastorelli, Roma-Bari, 1975, dok. 245.

  49. A.de Bosdari, Delle guerre Balcaniche, dello grande guerra e d’alcuni fatti precedenti ad esse, Milano, 1931, f. 211-213.

  50. DDI, Ser.VI, vol.I, dok. 403.

  51. DDI, Ser.VI, vol.II, dok.836, shënimi 1, f. 637; N. Petsalis-Diomidis, Greece at the Paris ..., f. 75.

  52. DDI, Ser.VI, vol.II, dok. 95; S. Sonino, Diario 1916-1922, Bari, 1972, f. 316, 326,331-332.

  53. N. Petsalis-Diomidis, Greece at the Paris ..., f. 142.

  54. DDI, Ser.VI, vol.II, dok. 95, 124; S.Sonino, Diario, f. 326, 331-332.

  55. N. Petsalis-Diomidis, Greece at the Paris ..., f. 135-138.

  56. V. E. Orlando, Memorie (1915-1919). A cura di Rodolfo Mosca, Milano, 1960, f. 386-387.

  57. DDI, Ser, VI, vol. I, dok. 777, 778.

  58. DDI, Ser, VI, vol. I, dok. 664, si dhe dok. 614, 666, 775; Po aty, vol.II, dok. 18.

  59. E. Venizelos, La Grece…, f.5.

  60. Në memorandum, pas pretendimeve mbi Shqipërinë e Jugut vinin me radhë kërkesat mbi Thrakën Perëndimore e atë Lindore, që pasoheshin nga ato në Azinë e Vogël Perëndimore e ishujt e Dodekanezit.

  61. PR to the FR. Of the USA, PPC, vëll. III, f. 859.

  62. Po aty, vëll.III, f. 859; DDI, Ser.VI, vol.III, dok. 226.

  63. FR of the USA, PPC, vol.IV, f. 104; H. Nicolson, Peacemaking…, f. 268-269.

  64. DDI, Ser. VI, vol.II, dok. 475, datë 24.2.1919.

  65. PR to the FR of USA, PPC, vol. IV, f. 362; D.H. Miller, My Diary, vol. XI, f. 328.

Downloads

Published

2024-03-09

How to Cite

Çami, Muin, and Marenglen Verli. 2024. “Piruetat Greke Në konferencën E Paqes Rreth Pretendimeve Mbi Shqipërinë E Jugut Në periudhën Janar - Maj 1919”. Kosova, no. 40 (March). Prishtinë, Kosovë:132-51. https://doi.org/10.62609/ks.vi40.4104.

Numër

No. 40 (2015): Kosova

Section

Artikuj