Dy monumente nga koha romake të zbuluara rishtas në Kosovë

Autorët

  • Exhlale Dobruna-Salihu

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4164

Abstract

Gjetjet e monumenteve nga antikiteti në Kosovë, qoftë me gërmime arkeologjike, qoftë të rastit, si gjithherë me të dhënat e tyre të vlefshme na befasojnë për të mirë. Kësaj radhe fjala është për dy sosh nga koha romake të gjetura në lokalitete të ndryshme, të cilat u takojnë dy grupeve të mëdha tematike dhe kategorive të ndryshme brenda tyre. Njëri ka të bëjë me një altar votiv, ndërsa tjetri me një stelë mbivarrore, secili me veçantitë e tij në paraqitjet relievore dhe epigrafike, që do të pasojnë gjatë trajtimit të tyre.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Exhlale Dobruna-Salihu, ―Altari votiv me formulën përkushtuese ―D D‖ nga Vendenisi‖, Koha ditore, (Prishtinë, 15. 07. 2017), 24.

  2. Khr. Petar Petrović, Paleografija rimskih natpisa u Gornjoj Meziji, Beograd, 1975, 85- 107 për monumente me këto tipare.

  3. Khr. Exhlale Dobruna-Salihu, ―Votivna ara Deae Dardanicae i beneficijarna postaja iz Vendenisa‖, Vjesnik Arheološkog muzeja u Zagrebu, 45, 1, 2012 (2013), 217-224, ku autorja flet gjerësisht për altarët e kushtuar nga ky legjion dhe i VII Claudian në Dardani.

  4. Nikola Vulić, ―Antički spomenici naše zemlje‖, Spomenik Srpske Kraljevske Akademije (SKA) LXXI (Beograd, 1931), 42, n. 96.

  5. Petar Petrović, Naissus-Remisiana-Horreum Margi, in F. Papazoglou (éd), Inscriptions de la Mésie Supérieur (IMS) vol. IV, Beograd, 1979, 68.

  6. Borka Dragojević-Josifovska, Scupi et la région de Kumanovo, in F. Papazoglou (éd), IMS vol. VI, Beograd, 1982, 50, n. 3.

  7. Petrović, Naissus – Remisiana – Horreum Margi, 67-68, n. 2.

  8. Vulić, ―Antički spomenici naše zemlje‖, 208, n. 550; Dragojević-Josifovska, Scupi et la région de Kumanovo, 53-54, n. 9.

  9. Vulić, ―Antički spomenici naše zemlje‖, 195, n. 519.

  10. Ana Šašel – Jare Šašel, Inscriptiones latinae quae in Iugoslavia inter annos MCMXL et MCMLX repertae et editae sunt, Situla 5 (Ljubljana, 1963), 43, n. 66.

  11. L'Année épigraphique (Paris, 1972), 148, n. 515.

  12. Petrović, Naissus - Remisiana - Horreum Margi, 98, n. 62 nga Nishevci, 117, n. 101 nga Prokupla.

  13. Nikola Vulić, ―Antički spomenici naše zemlje‖, Spomenik SKA, LXXV (Beograd, 1933), n. 207.

  14. Petrović, Paleografija rimskih natpisa u Gornjoj Meziji, 78.

  15. Iiro Kajanto, The Latin Cognomina (Helsinki, 1954), 229.

  16. Onomasticon provinciarvm Evropae latinarvm (OPEL), ex materia ab András Mócsy, Reinhardo Feldmann, Elisabetha Marton et Mária Szilágyi collecta, composuit et correxit Barnabás Lörincz, vol. IV, Wien 2002, 33

  17. Petrović, Naissus - Remisiana - Horreum Margi, 112, n. 90.

  18. Géza Alföldy, Die Personennamen in der römischen Provinz Dalmatia (Heidelberg, 1969), 283; OPEL vol. IV, 2002, 33: CIL III, 3178.

  19. Khr. Enver Imamović, Antički kultni i votivni spomenici na području BiH, Sarajevo, 1977; Skender Anamali, Hasan Ceka, Élizabeth Deniaux, Corpus des Inscriptions latines d’Albanie, École Française de Rome, 2009.

  20. Khr. Zef Mirdita, Antroponimia e Dardanisë në kohën romake, Prishtinë, 1981, 51- 52.

  21. Exhlale Dobruna-Salihu, ―Monumenti mbivarror që dëshmon rëndësinë e gruas dhe të fëmijës në Dardani‖, Koha ditore (13. 06, 2019), 26-27.

  22. Exhlale Dobruna-Salihu, ―Nadgrobne stele s područja Kosova. Arhitekonika i plastika‖, Arheološki vestnik 38 (1987), 193-205 tipi I, 195-197, fig. 1-5, (nga Kosova); e njëjta, Plastika dekorative dhe figurative e gurit në Dardani gjatë kohës romake. Sepulkrale dhe e kultit 1-2, (Prishtinë, 2003-2005) tipi III, 88-98, 679-748, TT. 42-90 (nga e tërë Dardania).

  23. Fanula Papazoglu, Srednjobalkanska plemena u predrimsko doba, Djela Centra za balkanološka ispitivanja 30/1 (Sarajevo, 1969), 156-158; Dobruna-Salihu, ―Nadgrobne stele s područja Kosova‖, 194-198; e njëjta, Plastika dekorative dhe figurative e gurit, 126-139.

  24. Khr. K. Fittschen, Die Bildnistypen der Faustina Minor und die Fecunditas Augustae, Göttingen, 1982, 75-81, TT. 44-48 Lucila, 86-87, TT. 53-56 Krispina.

  25. Për këtë veshje khr. Irma Čremošnik, ―Nošnja na rimskim spomenicima u Bosni i Hercegovini‖, Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu 18 (1963), 109, e cila e quan―fustani i poshtëm‖, apo i ―njëfishtë‖; A. Gjergji, ―Elemente të përbashkëta të veshjes së viseve të ndryshme ilire dhe vazhdimësia e tyre në veshjet tona popullore‖, Ilirët dhe gjeneza e shqiptarëve, Sesion shkencor 3-4 mars 1969, (Tiranë, 1969), 153, e cila e

  26. quan ―këmishë‖, ―linjë‖.

  27. Stela e gjetur në Dresnik gjendet në Muzeun Kombëtar të Kosovës në Prishtinë. Për stelën e arealit të Naisit khr. Petrović, Naissus-Remesiana Horreum Margi, 99-100, n.

  28. ; Dobruna-Salihu, Plastika dekorative dhe figurative e gurit, 719, n. 147, T. 75, fig. 138.

  29. Khr. Dimitrije Sergejevski, ―Novi kameni spomenici iz Ustikoline i Rogatice‖, Glasnik Zemaljskog muzeja Bosne i Hercegovine (GZMBiH) 48 (1936), T. I, fig. 11; Čremošnik, „Nošnja na rimskim spomenicima―, 108-109, fig. 3 në monumente mbivarrore; Sergejevski, ―Iz problematike ilirske umjetnosti‖, Godišnjak III, Centar za Balkanološka ispitivanja 1 (1965), 131, fig. 18 të kultit (Silvani me tri nimfa).

  30. Khr. Vulić, ―Antički spomenici naše zemlje‖, Spomenik SKA, LXXI, 115, n. 280 (Pejë), 215, n. 573 (Shkup); i njëjti, ―Antički spomenici naše zemlje‖, Spomenik SKA, LXXVII, 49, n. 42 (Nish); interpretimi: Dobruna-Salihu, Plastika dekorative dhe figurative e gurit, 712-713, n. 137, T. 70, fig. 129 (Shkup), 713-714, n. 139, T. 70, fig.130 (Nozrinë te Nishi), 750, n. 194, T. 92, fig. 174 (Pejë).

  31. Khr. Exhlale Dobruna-Salihu, ―Realizimet e artit të shkolluar në plastikën portretore të trevës së Dardanisë gjatë kohës romake―, Saxa loquuntur (Prishtinë, 2016) 331-349.

  32. Khr. Petar Skok, ―Pojave vulgarnog latinskog jezika na natpisima rimske provincije Dalmatiae‖, Starinar I, (1922), 121 e tutje.

  33. Khr. Hans Krahe, Lexicon altillyrischer Personnamen (Heidelberg, 1929), 5; Anton Mayer, Die Sprache der alten Ilyrier, I (Wien, 1957), 44.

  34. Khr. H. Thylander, Étude sur l’épigraphie Latine (Lund, 1952), 75.

  35. Në trajtën Matta së bashku me pandanin Matto, i takojnë emrave kelt, khr. Alfred Holder, Alt-celtischer Sprachschatz II (vol. 2), (Leipzig, 1904), 478. Këta emra, pos trevave kelte, hasen edhe në treva të tjera, khr. OPEL 3, 2000, 66. I kësaj përkatësie është edhe kognomeni Mattonia, i njohur që në Gali, khr. Holder, po aty, i cili në një rast haset edhe në Delminium (Dalmaci): CIL III 14320,3 Tertia, khr. Alföldy Die Personennamen, 98; OPEL 3, 2000, 66.

  36. Khr. Dragojević-Josifovska, Scupi et la région de Kumanovo, 88, n. 62: Mat/aurae Comi/niae.

  37. Alföldy, Die Personennamen, 147.

  38. Kajanto, The Latin cognomina, 284.

  39. Draga Garašanin, Iliri, Iliri i Dačani (Beograd, 1971), 29.

  40. Fanula Papazoglu, ―O onomastičkoj formuli kod Makedonaca u rimsko doba‖, Živa antika V, 2 (1955), 363-364; Alföldy, Die Personennamen, 17.

  41. Alföldy, Die Personennamen, 18.

  42. Khr. M. Wegner, ―Datierung römischen Haartrachen‖, Archäologischer Anzeiger 53 (1938), 276, 325, i cili thekson se frizurat e perandoreshave romake janë ndihmesë në datimin e monumenteve.

  43. Khr. Petrović, Paleografia rimskih natpisa u Gornjoj Meziji, 85-107.

  44. Stela nga Dresniku nuk është e botuar dhe gjendet në Muzeun Kombëtar të Kosovës në Prishtinë; për të tjerat khr. Dobruna-Salihu, Plastika dekorative dhe figurative e gurit, 691, n. 105, T. 54, fig. 97 nga Skupi dhe gjendet në Muzeun Arkeologjik të Shkupit, 701, n. 120, T. 62, fig. 112 nga Rahoveci dhe gjendet në Muzeun Kombëtar të Kosovës në Prishtinë.

Downloads

Published

2024-03-15

How to Cite

Salihu, Exhlale. 2024. “Dy Monumente Nga Koha Romake Të Zbuluara Rishtas Në Kosovë”. Kosova, no. 45 (March). Prishtinë, Kosovë:9-18. https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4164.

Numër

No. 45 (2020): Kosova

Section

Artikuj