Roli i klerikëve drishtianë në shërbimet laike gjatë viteve 1317-1496

Autorët

  • Teuta Shala-Peli

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4166

Abstract

Gjatë mesjetës Drishti edhe pse qytet relativisht i vogël, u dallua për një jetë aktive kishtare. Meqë brenda territorit të vet përfshinte një numër të konsiderueshëm të objekteve kishtare, si: katedrale, kisha dhe manastire, natyrisht se nuk munguan as klerikët e shumtë të cilët kanë luajtur rol kyç në organizimin dhe zhvillimin e proceseve të shumta jo vetëm me karakter kishtar, por edhe laik. Një fakt i tillë, është tregues se në Drisht pushteti civil krahas atij kishtar ishte i përqendruar pothuajse tërësisht në duart e klerit drishtian, pushtet ky i cili me kalimin e kohës u përforcua gjithnjë e më shumë, varësisht nga ngjarjet dhe zhvillimet e ndryshme politike që ndodhën si në Shqipëri ashtu edhe në vendet fqinjë, të cilat u reflektuan edhe në qytetin e Drishtit.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Ludovicus Thalloczy-Costantinus Jeriček-Emilianus Sufflay, Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, vol. II, Vindobonae 1913-1918, ribotim në Prishtinë nga Ekskluzive 2002, 99, 252 , 615, 656, 745. (Më tej: Acta Alb., II.); Dokumente për historinë e Shqipërisë të shek. XV, vëllimi I, përgatitur nga Injac Zamputi, Luan Malltezi, Tiranë 1987, 333, 427. (më tej: Dokumente për historinë I).

  2. Acta Alb., II/ 656, 745; Giuseppe [Josephi] Valentini, Acta Albaniae Veneta saeculorum XIV et XV, 25 vol., Palermo-Napoli-Roma-Venezia-München: Archivio di Stato di Venezia, 1967-1972 ( më tej: AAV), AAV, p. II, t. XVII, nr. 4057, 227; Dokumente për historinë I, 427; Milan Šufflay, “Die Kirchenzustände im vortürkischen Albanien. Die orthodoxe Durchbruchszone im katholischen Damme”, Illyrisch-Albanische Forschungen, Band I, München 1916, 262. (më tej: Šufflay, “Die Kirchenzustände”).

  3. Acta Alb., II/47, 728; Konstantin Jireček, “Skutari und sein Gebiet im Mittelalter”, Illyrisch-albanische Forschungen. Bd. 1, Wien 1916, 112 (më tej: Jireček, Skutari); Dokumente për historinë I, 333; Statutet dhe urdhëresat e kapitullit të Kishës Katedrale të Drishtit, përgatitur nga Musa Ahmeti & Etleva Lala, Tiranë 2009, 55. (më tej: Statutet dhe urdhëresat).

  4. Šufflay, “Die Kirchenzustände”, 262; Statutet dhe urdhëresat, 55.

  5. Acta Alb., II / 656, Statutet dhe urdhëresat, 55.

  6. Sime Ljubić, Listine o odnosajih izmedju juznoga Slavenstva i mletacke republike. Knjiga IX: od godine 1423 do 1452, (Monumenta spectantia historiam Slavoru meridionalium, Zagreb 1890), 158. (Më tej: Ljubić, Listine, IX). Acta Alb., II/ 99; AAV, p. II, t. XVII, nr. 4057, 227.

  7. AAV, p. II, t. XVII, nr. 4057, 226.

  8. Acta Alb., II/ 728.

  9. Statutet dhe Urdhëresat kapitulli XI, 150.

  10. Gjon Berisha, Arbërorët ndërmjet Kishës Perëndimore dhe asaj Lindore gjatë shekujve XI-XV, Instituti i Historisë “Ali Hadri” - Prishtinë, Prishtinë 2017, 367. (Më tej: Berisha, Arbërorët).

  11. Acta Alb., II/ 119.

  12. Augustin Theiner, Monumenta Slavorum Meridionalium historiam ilustrantia I, Romae 1863, dok.308, 320; Acta Alb., II/119, 329, 728; AAV, p. III, t. 21, nr. 5785, 133; Theodor Ippen, Denkmäler verschiedener Altersstufen in Albanien, Wiss. Mitt. Bosnien u. Herzegowina. 10, Wien, 1907, 6.

  13. Milan Šufflay, Qytetet dhe kështjellat e Shqipërisë kryesisht në mesjetë, Tiranë: Onufri, 2009, 108-109 (më tej: Šufflay, Qytetet).

  14. Oliver Jenes Schmitt, Arbëria Venedike 1392-1479,Tiranë 2007, 140-141 (më tej: Schmitt, Arbëria).

  15. Statutet dhe urdhëresat, 62.

  16. Konstantin Jireček, “Skutari und sein Gebiet im Mittelalter”, Illyrisch-albanische Forschungen. Bd. 1, Wien 1916, 112-113. (Më tej: Jireček, Skutari).

  17. Šufflay, Qytetet, 160.

  18. Acta. Alb., II/ 98: “.

  19. Šufflay, Qytetet, 160.

  20. Conrad Eubel, Hierarchia catholica medii aevi, sive Summorum pontificum, S.R.E. cardinalium, ecclesiarum antistitum series ab anno 1198 usque ad annum 1431 perducta e documentis tabularii praesertim Vaticani collecta, digesta, I. Monasterii 1913, 227: “Johannes (Andreas) de Leporibus...”.

  21. Daniele Farlato; Jacobo Coleto, et. al. Illyrici Sacri, vëll. VII, Venetiis 1817, 236 ( më tej: Illyrici Sacri VII ).

  22. Acta. Alb., II/237: “

  23. Ljubić, Listine, IV, 365-369; Acta Alb., II/555; AAV, p. I, t. 2, nr. 611, 309: “ Quod debeant accipi loca que nobis dre uult Dominus Gergius Strazzimiri, ut ea non uadant ad mannus Turcorum cum modis, declaracionibus et capitulis, ut ibi...”.

  24. Šufflay, Qytetet, 163.

  25. Luan Malltezi, Qytetet e bregdetit shqiptar gjatë sundimit venedikas 1392-1478 (Aspekte të jetës së tyre), Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë-Instituti i Historisë, Tiranë 1988, 213 (më tej: Malltezi, Qytetet).

  26. Acta Alb., II/566.

  27. Jireček, “Skutari”, 112.

  28. Acta Alb., II/591. Malltezi, Qytetet, 214.

  29. Šufflay, Qytetet, 163.

  30. Ljubić, Listine, IV, 408; Acta Alb., II/591: “...Ad quartum et quintum de facto sui notarii soliti sibi conficere instrumenta, testamenta et cartassuas, que potestas noster vult modo confici per suum notarium, et de solutionibus, quas accipit; respondeatur, quod sumus contenti et placet nobis, quod dictus suus notarius debeat facere eis cartas suas et testamenta sua ad beneplacitum suum, et quod non astringantur per nostros rectores ad eundum ad notarios suos, nisi quantum procedat de eorum beneplacito, dummodo dictus notarius sit legalis et bonus, cui notario suo providebunt de sua solutione, sicut soliti sunt...”

  31. AAV, p. II, t. 11, nr. 2503, 6: “ad regimen terrarium driuasti antibari e dulcinij nuper recuperatarum mittantur rectores sicit prius”.

  32. AAV, p. II, t. 17, nr. 4057, 226: “...Nobiles et Egregij viri Ciuitatis driuasti videlicet Ser Bellacius Vngaro ser Bellus precalo Judex, Theodorus chilanzo Judex, Johannes Bello, et ser Nicolaus scaputaro, ac presbiter Paulus notarius Ciuitatis...”.

  33. Malltezi, Qytetet, 214-215.

  34. Lucia Nadin, Shqiptarët në Venedik. Mërgim dhe integrim 1479-1552”, Tiranë: Shtëpia Botuese “55”, 2009, 55. (më tej: Nadin, Shqiptarët).

  35. Statutet dhe urdhëresat, kapitulli IV, Një segment tjetër që mund ta veçojmë te këto dy statute është edhe besueshmëria ndaj atyre që gjykojnë të tjerët. Në kapitullin 34 të statuteve të Drishtit “Ata që gjykojnë të tjerët të betohen që do të japin vendime pa njollë”, thuhet: “Ata që gjykojnë të tjerët duhet të mos kenë urrejtje. Nëse urdhëresat tona janë të qarta që të njihet lehtë dënimi që duhet dhënë, sepse mund të ndodhë që t`i vihet faji një të pafajshmi, betohemi dhe i japim fjalën njëri-tjetrit për hir të mëshirës së Perëndisë se me ndihmë të Zotit do të gjykojmë drejt dhe do të hetojmë me zell se kush është fajtor dhe kush jo dhe do t`i zbatojmë vendimet e statuteve duke iu shmangur

  36. urrejtjes, simpatisë, ndërhyrjes ose shpërblimit”; kapitulli V: “Prokuratori ka, pra për detyrë të marrë në dorëzim me shkrim të gjitha objektet që ndodhen në kanoniken tonë; të kujdeset për kultivimin e vreshtave dhe të pronave tona me urdhër të rektorit; të kërkojë të ardhurat dhe t`i depozitojë në kanonikë; të kursejë dhe të shpenzojë sipas rregullit tonë, dhe për çdo gjë që sheh se është e dobishme të lajmërojë rektorin, që të mund të marrë masat e duhura sipas rastit; të mbaj mirë llogari për të ardhurat dhe për shpenzimet...”.

  37. Statutet dhe urdhëresat, kapitulli I: “... Të rinjtë t’i nderojnë pleqtë si prindër, dhe pleqtë t’i duan të rinjtë si bijtë e vet dhe ata që janë të një moshe apo aty afër të respektojnë njëri-tjetrin si vëllezër. Kundërvajtësi të dënohet në kapitull prej rektorit dhe prej pleqve sipas fajit ”.

  38. Statutet dhe urdhëresat, kapitulli XXIII: “Askujt s’i lejohet të vjedhë ose të mashtrojë gjërat tona. Kundërvajtësi të dëbohet për një vit në rast se dëmi nuk do të jetë i madh dhe dënimi të fillojë me pakicë derisa të paguajë dyfishin e asaj që është vjedhur ose mashtruar. Nëse dëmi do të jetë më i madh, atëherë dënimi të jepet më i rëndë në kapitull, sipas fajit të kryer ”.

  39. Statutet dhe urdhëresat, kapitulli XXVIII: “Nëse ndonjëri, në zemërim e sipër i bie tryezës me grusht, kërkojmë që të dëbohet për aq javë sa i ka rënë tryezës. Po për më tepër, ai duhet të dëbohet nga shtëpia me turp, ashtu siç e meriton guximi [kokëfortësia] e tij, dhe pastaj duhet të ndëshkohet për fjalë dhe vepra që mund të ketë kryer padrejtësisht. Kush ofendon në mënyra të ndryshme, është mirë të ndëshkohet në mënyra të ndryshme”.

  40. Statutet dhe urdhëresat, kapitulli XXIX: “... zbërthimin e kësaj çështjeje dhe dënimin që duhet dhënë ia lëmë kapitullit. Ne urdhërojmë që të nesërmen, po jo në ditë feste, rektori t’i thërrasë duke i kërcënuar me privimin e rangut të tyre dhe menjëherë të merren masat që

  41. fajtorët të arrijnë dënimin e duhur”.

  42. Statutet dhe urdhëresat, kapitulli XXXVII: “Asnjeri s’duhet të guxojë të luaj zaresh ose ndonjë lojë tjetër të pandershme me të holla. Dënimi: dëbim prej shtatë ditësh për çdo herë”.

  43. Statutet dhe urdhëresa, kapitulli XXXIV: “Ata që gjykojnë të tjerët duhet të mos kenë urrejtje. Nëse urdhëresat tona janë të qarta që të njihet lehtë dënimi që duhet dhënë, sepse mund të ndodhë që t`i vihet faji një të pafajshmi, betohemi dhe i japim fjalën njëri-tjetrit për hir të mëshirës së Perëndisë se me ndihmë të Zotit do të gjykojmë drejt dhe do të hetojmë me zell se kush është fajtor dhe kush jo dhe do t`i zbatojmë vendimet e statuteve duke iu shmangur urrejtjes, simpatisë, ndërhyrjes ose shpërblimit”.

  44. Dokumente për historinë e Shqipërisë të shek. XV, vëllimi II (1406-1410), pjesa e parë, përgatitur nga Injac Zamputi, Pranvera Bogdani, Tiranë 2019, 124 (më tej: Dokumente për historinë II): “...quod jedem ser paulus contra formam testamenti eiusdem Michaelis berla, et duarum Sententiarum latarum in Fauorem dicti testamenti per precessores suos, conra id quod facere poterat et debebat cassauerat et

  45. annullauerat ipsas quidem Sententiam, per vnam suam Sententiam quam tullerat...”.

  46. Schmitt, Arbëria, 580; Oliver Jenes Schmitt, “Marrëdhëniet e Venedikut me kishat para dhe gjatë luftës shqiptaro-osmane, roli i tyre dhe depërtimi i humanizmit në Shqipëri, Studime historike, nr. 3-4, Tiranë 2003, 10 (më tej: Schmitt, Marrëdhëniet e Venedikut).

  47. Jorga, Notes II, pp.257-258; Gjon Berisha, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu në fondet e Arkivit Shtetëror të Dubrovnikut: dokumente, Instituti i Historisë “Ali Hadri” -Prishtinë, Prishtinë 2018, XIX (më tej: Berisha, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu): “Mention d'un envoye de “Juani Castriot”. Cet envoye, nomme Nicola, etait venu avec des offres “pro gabellis et dohannis...”.

  48. Jorga, Notes et extraits II, 257-258; Berisha, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, XXI: “Le 19, on négocie avec lui touchant les douanes...”.

  49. Illyrici Sacri VII, 237.

  50. Malltezi, Qytetet, 70.

  51. Dokumente për historinë I, 333; Malltezi, Qytetet, 72.

  52. Dokumente për historinë I, 333: “... Ad vendecimum Capitulum in quo petunt, quod possessiones Abatie sancti Johannis de strilalio de districtu driuasti non teneantur soluere decimam etc. Respondetur, quod postquam dicte possessiones ipsius Abbatie affictantur rusticis qui eas laborant, et dant affictus abbati, et decimas nostris Rectoribus de laboribus suis sicut faciunt alij subditi nostri non uidetur nobis iustum

  53. nec rationabile, absoluere ipsos a dicta decima quia si absolueremus eos alij etiam subditi nostri peterent similem gratiam quam non possemus eis honeste denegare...”.

  54. Malltezi, Qytetet, 72.

  55. Ibid, 99.

  56. Ljubić, Listine, IV, 409; Acta. Alb., II/591:”… Ad nonum et ultimum, quod presbiteri et clerici non graventur in faciendo custodias et alias angarias, sicut faciunt seculares...”.

  57. AAV, p. I, t. 3, nr. 690, 70: “...quod ipsi faciant et observent sicut fecerunt hucusque, nam custodientibus eis civitatem, custodiunt se et bona sua...”.

  58. Pranvera Bogdani, Balshajt lufta e principatës së Balshajve dhe të sundimtarëve të tjerë shqiptarë kundër Venedikut në 20 vjetët e parë të shek. XV, Akademia e Studimeve Albanologjike - Instituti i Historisë, Tiranë 2018, 117 (më tej: Bogdani, Balshajt lufta e principatës).

  59. AAV, p. II, t. 5, nr. 1438, 250.

  60. AAV, p. II, t. 6, nr. 1647, 123.

  61. Bogdani, Balshajt lufta e principatës, 117.

  62. AAV, p. II, t. 6, nr. 1559, 56.

  63. AAV, p. II, t. 5, nr. 1438, 250: “ 1409. V. 29. Presbiter Johannes basilaçio de driuasto confinatus extra driuastum licentietur quod possit redire driuastum... Sapientes ordinum Capta. Cum alias per ser Andream Lauredano potestatem nostrum driuasti fuerint confinati extra driuastum quidam presbiter Petrus, et presbiter Johannes basilaçio, quod deberent stare in Scutaro, et ultra hoc fuissent sibj accepta et retenta bona sua. Et dictj presbiterj, qui sunt patruus et nepos venerint ad presentiam dominij, ostendentes innocentiam suam, Et dominatio, Cognito eos fore Jnsontes, fecerit eis restituj dicta sua bona, Et modo ipsi vellent, quod vnus eorum videlicet Nepos posset reuertj, ad domum suam, tute et impune, Vadit pars, consideratis predictis, quod dictus presbiter Johannes licentietur, quod possit redire driuastum, et ibi stare secure, non obstante confinatione predicta, Remanente hic in venetijs, dicto presbitero petro, et non recedente absque licentia dominij. Et sic scribatur et Mandetur potestatej driuasti, quod debeat illum acceptare, ac permittere habitare in dicta terra, ut solebat ante quam confinatus esset per precessorem suum”.

  64. AAV, p. II, t. 6, nr. 1647, 123.

  65. AAV, p. II, t. 10, nr. 2481, 291-295: “ Comes et Capitaneus Scutari, et eius districtus, pacta, petitones, et conuentiones infrascriptas, productas, et petitas, ab infrascriptis de driuasto, sibi concessas, et firmatas, vt infra facimus. Concludimus, et firmamus, vice et nomine prefati ducalis dominij, cum venerabilibus et circumspectis viris, dominis presbiteris, Johanne baselatio, Nicolao Desco, et nobilibus viris, et

  66. prouidis”.

  67. Schmitt, “Marrëdhëniet e Venedikut”, 9.

  68. Malltezi, Qytetet, 133; Schmitt, Arbëria, 580; Schmitt, “Marrëdhëniet e Venedikut, 11.

  69. Schmitt, Arbëria, 581.

  70. Dokumente të shekullit XV për historinë e Shqipërisë vëll. IV (1479-1506), pjesa I (1479-1499), Përgatitur nga Injac Zamputi, Tiranë 1967, dok. 57 (më tej: Dokumente të shekullit XV).

  71. Nadin, Shqiptarët, 44-45.

  72. Dokumente të shekullit XV, 177.

  73. Statutet dhe urdhëresat, kapitulli XLV: “...Edhe të mos ketë asgjë që të bjerë në kundërshtim me cilësitë e një kanoniku, d.m.th të mos jetë i pezulluar a në njëfarë mënyre i paaftë ose i çrregullt, apo i pandershëm si p.sh. konkubinar, kumarxhi, frekuentues pijetoresh apo pijanec, idhnak, i tërbuar, skandaloz, i njohur për vjedhje apo për ndonjë poshtërsi tjetër kanonike etj. Dhe të njohë gramatikën ose të paktën të

  74. jetë lexues...”.

  75. Šufflay, Qytetet, 94.

  76. Irmgard Mahnken, “Beziehungen zwischen Ragusanern und Albanern während des Mittelalters”, Beiträge zur Südosteuropaforschung anlässlich desI. internationalen balkanologenkongresses in Sofia. München 1966, 367, 371.

  77. Acta Alb., II/435: “In eodem consilio (minore) captum fuit, quod dentur yperperi X Teodoro filio d(omi)ni Nicole de Drivasto pro affictu domus, in qua debet tenere scolares in Stagno, pro docendo (!) eos legere et scribere ”.

Downloads

Published

2024-03-15

How to Cite

Peli, Teuta. 2024. “Roli I klerikëve Drishtianë Në shërbimet Laike Gjatë Viteve 1317-1496”. Kosova, no. 45 (March). Prishtinë, Kosovë:35-50. https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4166.

Numër

No. 45 (2020): Kosova

Section

Artikuj