Argjipeshkvia e Tivarit dhe çështja “Primas Serbiae” si pasojë e vendimeve të Kongresit të Berlinit

Autorët

  • Gjon Berisha

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4173

Abstract

Kongresi i Berlinit i thirrur më 13 qershor të vitit 1878, nga Fuqitë e Mëdha, për të rishikuar Traktatin e Shën Stefanit, kishte marrë përsipër të hartonte një hartë të re politike të Gadishullit të Ballkanit të robëruar nga Perandoria Osmane. Kongresi për shkak të gjendjes faktike në terren nuk pranoi ta përpilojë hartën politike të Evropës Juglindore në bazë të parimit të kombësisë, por vendimet u morën sipas interesave të njërës apo tjetrës fuqi të madhe. Në Kongresin e Berlinit edhe përkundër peticioneve protestuese për moscopëtimin e trojeve shqiptare, të dërguara nga Lidhja Shqiptare e Prizrenit, Fuqitë e Mëdha, pa ndonjë hezitim, vendosën që tokat shqiptare të bëhen plaçkë tregu ndërmjet Perandorisë Osmane, Greqisë, Bullgarisë, Serbisë dhe Malit të Zi.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Për vendimet e Kongresit të Berlinit dhe luftën për mbrojtjen e Ulqinit, Plavës, Gucisë, Tivarit etj., shiko: Historia e popullit shqiptar II (Rilindja Kombëtare, vitet „30 të shek. XIX-1912), Tiranë: Akademi e Shkencave e Shqipërisë - Instituti I Historisë, 2002, 161-188.

  2. Ž. Karaula, “Pisma crnogorskog pjesnika, svećenika i diplomate Jovana Sundečića bosansko-đakovačkom i srijemskom biskupu Josipu Jurju Strossmayeru (1881-1887)”, Diacovensia: teološki prilozi, Đakovo vol.XVII, no.1 (2009), 103.

  3. A. Hudal, Die serbisch-orthodoxe Nationalkirche, Graz et Leipzig: Moser 1922, 106.

  4. R. Tolomeo, “L'unione delle Chiese nei rapporti tra J. J. Strossmayer e il barnabita Cesare Tondini de' Quarenghi”, Josip Juraj Strossmayer 1815-2015, ( Wien, 21. Mai 2015 - Roma, 9 dicembre 2015), Đakovo, 2017, 246.

  5. K. Nikola, Politički spisi, Cetinje-Titograd 1989, 187-190; N. Ukgjini, Kisha Katolike në trevat shqiptare (nga shek. XI deri sot), QB Shoqata e Jezuitëve: Tiranë 2016, 158.

  6. M. Zöller, “O odnosima J.J.Štrosmajera prema Crnoj Gori”, Istorijski zapisi, god.XXXI (LI), knj.XXXV, br.1-2 (Titograd,1978), 180; Š. Rastoder, “Konkordat između Crne Gore i Vatikana 1886.godine s posebnim osvrtom na položaj Albanaca katolika”, Krishterimi ndër shqiptarë. Simpozium ndërkombëtar (Tiranë, 16-19 nëntor 1999), Shkodër: Konferenca Ipeshkvnore e Shqipërisë 2000, 253.

  7. F. Caccamo, “La politica orientale della Santa Sede e il concordato con il Montenegro del 1886”, U bi nequ e aerugo nequ e tinea demolitur, Studi in onore di Luigi Pellegrini per i suoi settanta anni, a cura di Maria Grazia. del Fuoco, Liguori editore, Napoli, 2006, 53-80.

  8. Për më gjerësisht për këto bisedime, krh: Ž. Karaula, “Pisma Jovana Sundečića biskupu Josipu Štrosmjeru”, 91-155.

  9. Dochi P. Archivio storico della Congregazione “de Propaganda Fide” (ASPF), Scritture riferite nei Congressi (SC) - Albania, Macedonia, Montenegro., tom.42, f. 991-994.

  10. Caccamo, “La politica orientale della Santa Sede e il concordato con il Montenegro del 1886”,73-74.

  11. Ibid, 75.

  12. Lidhja Shqiptare e Prizrenit në dokumentet austro-hungareze (dhjetor 1879 - qershor 1880), vëll. III, përg. Beqir Meta, Instituti i Historisë “Ali Hadri”: Prishtinë, 2018, dok. 637.

  13. Ibid., dok.411.

  14. Caccamo, “La politica orientale della Santa Sede e il concordato con il Montenegro del 1886”, 76.

  15. Ibid, 78.

  16. Ibid., 78-79.

  17. Ibid., 80.

  18. Raccolta di concordati su materie ecclesiastiche tra la Santa Sede e le autorità civili. A cura di Angelo Mercati. Vol.1, 1098-1914. Nuova ed. anastatica con supplement, Roma: Tipografia Poliglotta Vaticana 1954, 1048.

  19. Art.2.: “Sua Santità, prima di nominare definitivamente l'Arcivescovo di Antivari, parteciperà al Governo la persona del candidato per conoscere se vi siano fatti o ragioni di ordine politico o civile in contrario”; Art.4.: “Prima di entrare in funzione l'Arcivescovo di Antivari presterà nelle mani di Sua Altezza il Principe del Montenegro il giuramento di fedeltà nella formola seguente: «Io giuro e prometto dinanzi a Dio e sopra i Santi Evangeli obbedienza e fedeltà a Sua Altezza il Principe del Montenegro ; prometto di non avere accord qualsiasi, né di assistere ad alcun Consiglio, né d'incoraggiare, o lasciar partecipare dal Clero a me subordinato a qualsiasi impresa che tenda a turbare la pubblica tranquillità dello Stato». Il Governo Montenegrino gli riconosce il titolo di Illustrissimo Monsignore e gli assegna un emolumento annuo dì franchi cinquemila”; Art.6.: “All'Arcivescovo di Antivari spetta, d'intelligenza col Governo Montenegrino, l'erezione delle parrocchie. A lui spetta pure la nomina dei Parrochi, e se trattasi di persone estranee al Principato, procederà d'intelligenza col Governo Montenegrino; se poi trattasi di sudditi montenegrini darà notizia della nomina al detto Governo.”, 19 Ibid., 1048.

  20. Art.11.: “La formola di preghiera pel Sovrano: Domine safrvutn fac Principini, sarà cantata negli ufficii divini in lingua slava”; Art.12.: “Per la formazione di giovani montenegrini idonei al sacerdozio cattolico, il Governo montenegrino, di comune accordo coll'Arcivescovo di Antivari, ne sceglierà alcuni dei più meritevoli che saranno inviati a Roma per farvi i loro studii, ai quali passerà pel medesimo scopo un conveniente annuo sussidio. Nei primi cinque anni dalla data della presente convenzione, questi giovani saranno in numero di due per ogni anno, in seguito sarà uno solo per ciascun anno. Gli stessi giovani saranno obbligati di studiare in Roma anche la lingua Serba.”, Ibid, 1049. Krahaso, po ashtu edhe te I. Marković, Dukljansko-barska Metropolija, Zagreb 1902, 157-159.

  21. Hudal, Die serbisch-orthodoxe Nationalkirche, 107.

  22. Për arsye se dioqeza e Shkodrës, gjithmonë kishte numër të shumtë të shqiptarëve katolikë në krahasim me dioqezat tjera shqiptare, me kërkesën e argjipeshkvit të Tivarit dhe Shkodrës, Karl Pooten, me letërvendimin e Papa Piut IX, të datës 15 mars të viti 1867, bëhet bashkimi i Tivarit me dioqezën e Shkodrës. Argjipeshkvi, Pooten e kaloi Selinë nga Tivari për në Shkodër, duke e marrë titullin: Argjipeshkëv Metropolitan i Tivarit dhe i Shkodrës dhe “primat i Serbisë”. Ukgjini, Kisha Katolike në trevat shqiptare, 157.

  23. Marković, Dukljansko-barska Metropolija, 175-177; Karaula, “Pisma Jovana Sundečića biskupu Josipu Štrosmjeru”, 111.

  24. A. Ramaj, “Lazër Mjeda në Argjipeshkvinë Shkup-Prizren mes 1909-1921”, Imzot Lazër Mjeda mbrojtës dhe lëvrues i identitetit shqiptar, Albanisches Institut, St. Gallen 2011, 133.

  25. Ministarstvo inostranih djela 1879-1915, zbornik dokumenata, priredio Slavko Burzanović, Podgorica, 2007, 197-198; N. Ukgjini, Kisha Katolike në trevat shqiptare, 160.

  26. Zöller, “O odnosima J.J. Štrosmajera prema Crnoj Gori”, 179.

  27. Ibid, 191-192, not.86.

  28. Ibid., 189, 192.

  29. Hudal, Die serbisch-orthodoxe Nationalkirche, 107.

  30. Ibid., 109.

  31. Ustav za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905, str.25-26, član 128: “Slobodno i javno izvršivanje vjerozakonskih obreda imaju u Crnoj Gori sve priznate vjeroispovijesti”, član 136: “Zabranjuje se svaka radnja, upravljena protiv istočno-pravoslavne crkve u Crnoj Gori (prozelitizam)”.

  32. Rastoder, “Konkordat između Crne Gore i Vatikana 1886”, 260.

  33. Ibid., 263.

  34. Më gjerësisht për këtë titullar, shiko: M. Faber, “Das Recht des Erzbischofs von Antivari auf den Titel Primas von Serbien”, Wissenschaftliche Mitteilungen aus Bosnien und der Herzegowina, Bd.11 (1909), 342-368.

  35. Me këtë rast, duhet shtuar se titulli i argjipeshkvit të Tivarit “archiepiscopus Sclavinensis”, i shfaqur në vitin 1256, nga i cili në shek. XV doli titulli “Primas Serviae”, tregonte qartë detyrën që i besohej nga Roma, sikurse ipeshkvit të Kotorrit, për t’u kujdesur për ipeshkvitë katolike në zonën, ku ortodoksizmi serbo-sllav kishte filluar që në shek. XIII, të gërryente murin katolik në Adriatik dhe më gjerë në viset arbërore. Ndryshimi i gjendjes politike, forcimi dhe zgjerimi i shtetit mesjetar serb në zonat fqinje, bëri që titulli i mësipërm të riformulohet në “Primas Serbie”. Selia e Shenjtë ia kishte shtuar këtë titull argjipeshkvit të Tivarit në shek. XV, në mënyrë që të krijojë një rezistencë të organizuar kundër islamizmit në Ballkan. Me këtë, Roma besonte se përmes dhënies së këtij titulli do t’i bashkonte katolikët dhe subjektet e tjera të krishtera në territoret që dikur ishin nën pushtimin e Mbretërisë së Rashës. Me kalimin e kohës, autorizimet e Primatit filluan të mos respektohen, “kështu që me kalimin e kohës, ka mbetur vetëm si një titull nderi. Krh.: Gj.Berisha, Arbërorët ndërmjet Kishës Perëndimore dhe asaj Lindore gjatë shekujve XI-XV, Botimi i dytë i plotësuar, Prishtinë: Instituti i Historisë “Ali Hadri” 2017, 301-302.

  36. Faber, “Das Recht des Erzbischofs von Antivari auf den Titel Primas von Serbien”,

  37. -344; Marković, Dukljansko-barska Metropolija, 166-167.

  38. Art.2.: “Si costituisce nel Regno di Serbia una Provincia Ecclesiastica, composta dell'archidiocesi di Belgrado, con·sede nella capitale del Regno - avente come territorio quello compreso nei confini della Serbia prima dei trattati di Londra e Bucarest dell'anno 1913 - e della diocesi di Scopia, suffraganea, con sede in detta città - comprendente i nuovi territori -, passando dalla giurisdizione di Propaganda Fide al diritto commune”; Art.6: “Il titolo ufficiale dell'Arcivescovo di Belgrado e del Vescovo di Scopia sarà di Illustrissimo e Reverendissimo Monsignore”, Concordato Fra Pio X e Pietro I Re Di Serbia, 24 giugno 1914, in: Raccolta di concordati su materie ecclesiastiche tra la Santa Sede e le autorità civili. A cura di Angelo Mercati. Vol.1, 1098-1914. Nuova ed. anastatica con supplement, Roma: Tipografia Poliglotta Vaticana 1954, 1100-1101.

  39. Ramaj, “Lazër Mjeda në Argjipeshkvinë Shkup-Prizren, mes 1909-1921”, 160.

  40. Š. Rostoder, J. Rostoder, Nikola Dobrečić, Arcibiskup Barski i Primas Srpski (1872- 1955), Budva: Život i djelo, 1991, 48-51.

  41. Ukgjini, Kisha Katolike në trevat shqiptare, 314.

  42. Rastoder, J. Rostoder, Nikola Dobrečić, 21, 453, 444; Ukgjini, Kisha Katolike në trevat shqiptare, 311.

  43. Ukgjini, Kisha Katolike në trevat shqiptare, 311-312.

  44. Në vitin 1998, në krye të Argjipeshkvisë së Tivarit do të zgjedhet argjipeshkvi, Don Zef Gashi (famullitar i dikurshëm i Prishtinës), kurse nga 05.4.2016, këtë post do të vazhdojë ta mbajë edhe sot, Don Rrok Gjonlleshaj. Shiko: Bollettino della Sala Stampa della Santa Sede, Rinunce e nomine, 05.04.2016, N. 0232, f.1-2.

Downloads

Published

2024-03-15

How to Cite

Berisha, Gjon. 2024. “Argjipeshkvia E Tivarit Dhe çështja ‘Primas Serbiae’ Si Pasojë E Vendimeve Të Kongresit Të Berlinit”. Kosova, no. 45 (March). Prishtinë, Kosovë:159-74. https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4173.

Numër

No. 45 (2020): Kosova

Section

Artikuj