Lidhja e Prizrenit dhe formësimi i identitetit Shqiptar brenda Perandorisë Osmane

Autorët

  • Eduart Caka

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4174

Abstract

Shekulli XIX solli një përmbysje të madhe si në raportin e shtetit osman në arenën ndërkombëtare ashtu edhe në aspektin juridikoadministrativ të vet Perandorisë, pjesë e së cilës shqiptarët kishin qenë prej më shumë se katër shekujsh. Sistemi i miletit tashmë ia kishte lënë radhën epokës së nacionalizmit çka nënkuptonte se si ndarja shoqërore e shtetit osman, ashtu edhe elementët përbërës të atij që mund të quhej identitet osman, tashmë përballeshin me një realitet krejtësisht të ri. Në fakt, përbërja fetare me tre besime kryesore kishte bërë që shqiptarët të kapeshin më së shumti në elementin gjuhësor dhe atë kulturor se sa nëaspektin fetar, duke nxjerrë në pah identitetin e tyre shqiptar qysh prej kohës kur hynë nën sundimin osman. Parë nga ky kontekst, Lidhja e Prizrenit del përpara si një moment kulminant i formësimit të këtij identiteti ku përkatësia etnike-kulturore tashmë mishërohej në një vlerë më të madhe, atë të ndërtimi të një entiteti administrativo-ushtarakokulturor.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Bernard Lewis, Modern Türkiye‟nin Doğuşu, Çev. Boğaç Babür Turna, Arkadaş Yay., Ankara 2008, f. 455; Historia e popullit shqiptar: Rilindja Kombëtare - vitet „30 të shek. XIX-1912, vëll. II, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botimet Toena, Tiranë 2002, f. 108; Stavro Skendi, Zgjimi kombëtar shqiptar (1878-1912), Përkth. Skënder Luarasi dhe Nestor Nepravishta, Phoenix & Shtëpia e Librit dhe e Komunikimit, Tiranë 2000, f. 32.

  2. İlber Ortaylı, Osmanlı Barışı, Timaş Yay., İstanbul 2007, f. 25. Ndërsa Lewis, përdorimin për herë të parë të fjalës “osmanlli” e daton pas vitit 1860. Shih: Lewis, Modern Türkiye ..., f. 455.

  3. Cristine Isom-Verhaaren, “Constructing Ottoman Identity in the Reigns of Mehmed II and Bajezid II”, Journal of the Ottoman and Turkish Studies Association, 1:1-2 (2014), f. 111.

  4. Maurits H. van den Boogert, “Resurrecting Homo Ottomanicus: The Constants and Variables of Ottoman Identity”, The Journal of Ottoman Studies, XLIV (2014), f. 9; Sipas Isom-Verhaaren tentativat e para në historiografinë perëndimore për të kuptuar atë çka quhet identitet osman, shkojnë prapa deri në shek. XVI tek debate mbi origjinën e Hajreddin pashës. Shih. Isom-Verhaaren, Constructing Ottoman Identity..., f. 113.

  5. Pavarësisht se nuk konsideroheshin si një millet më vete edhe popullsia katolike që jetonte në Perandorinë Osmane gëzonte të njëjtat të drejta. Për më shumë shih: Kemal H. Karpat, Osmanlı‟da Değişim, Modernleşme ve Uluslaşma, Çev. Dilek Özdemir, İmge Kitabevi, Ankara 2006, f. 112.; Gjithashtu shih: Stanford J. Shaw, Between Old and New: The Ottoman Empire under Sultan Selim III (1789-1807), Harvard University

  6. Press, Massachusetts 1971, f. 76-77.; Lewis, Modern Türkiye ..., f. 453-454

  7. Ortaylı, Osmanlı Barışı ..., f. 31.

  8. Kjo vijë ndarëse nuk është rastësore, përkundrazi përkon me periudhën kur elitat osmane nuk ishin devshirme në shumicën e tyre, porse i përkisnin brezit të dytë, çka nënkupton se ishin produkt i plotë i realitetit osman. Për më shumë shih: Linda T. Darling, “The Sultan’s Advisors and Their Opinions on the Identity of the Ottoman Elite, 1580-1653”, Living in the Ottoman Realm; Empire and Identity, 13th to 20th Centuries, Ed. Christine Isom-Verhaaren and Kent F. Schull, Indiana University Press, Indianapolis 2016.

  9. Darling, The Sultan‟s Advisors..., f. 172.

  10. Isom-Verhaaren, Constructing Ottoman Identity..., f. 113.

  11. Ka pasur vazhdimisht një debat dhe rivalitet midis jeniçerëve dhe spahinjve për protagonizëm dhe rëndësi në syrin e sulltanit. Pjesë e këtij debati janë bërë edhe mendimtarë të mëdhenj osmanë të shek. XVI, mes të cilëve përmendim edhe Koçi beun me origjinë shqiptare. Për më shumë lidhur me diskutimet në fjalë shih: Darling, The Sultan‟s Advisors..., f. 178-180.

  12. Maria Todorova, Imagining the Balkans, Oxford University Press, New York 2009, f. 177.

  13. Eric J. Hobsbawm, 1780‟den Günümüze Milletler ve Milliyetçilik: “Program, Mit, Gerçeklik”, Çev. Osman Akınhay, Ayrıntı, İstanbul 1993, f. 72.

  14. Lidhur me konceptin e besës tek shqiptarët vlen të theksohet analiza që Gawrych i bën dramës Besa Yahud Ahde Vefa të Sami Frashërit, ku evokohen dy elementë të cilët i vërejmë edhe tek mendimtarët e tjerë shqiptarë të shek. XIX si I. Qemali apo edhe

  15. Pashko Vasa: besnikërinë ndaj shtetit osman dhe dashurinë për atdheun. Shih: Gawrych, Gjysmëhëna dhe Shqiponja …, f. 17, 53-54.

  16. Ismail Qemal Vlora, Kujtimet, Përkth. Reshad Agaj, f. 251-253.

  17. Hobsbawm, 1780‟den Günümüze ..., f. 73.; Gjithashtu shih: Stavro Skendi, Zgjimi kombëtar..., f. 159.

  18. Duhet theksuar se edhe vetë osmanët nuk ndërhynë në strukturën shoqërore të këtyre zonave që bazoheshin në organizimin fisnor duke jua njohur atë formë përbërje që kishin trashëguar. Për më shumë, shih: Skendi, Zgjimi kombëtar..., f. 24-25.

  19. Sami Frashëri, Shqipërija ç‟ka qënë, ç‟është e çdo të Jetë, Botonjës Luarasi, Tiranë, f.29; Gjithashtu shih. Skendi, Zgjimi kombëtar..., f. 24.

  20. Vassa Effendi, E vërteta mbi Shqipninë dhe shqiptarët, Shtypur në shtypshkronjën “Tirana”, Tiranë 1935, f. 93-95.

  21. Si S. Frashëri ashtu edhe P. Vasa në veprat e tyre i kushtojnë një vend të madh të shkuarës historike. I pari, në pjesën e parë të librit të tij trajton çështjen e të shkuarës së shqiptarëve, ndërsa i dyti pjesën më të madhe të veprës së tij ia ndan periudhës paraosmane të shqiptarëve.

  22. Qemali, Kujtime..., f. 251-253.

  23. Halil İnalcık, Fatih devri üzerinde tetkikler ve vesikalar, I, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1954, f. 146.

  24. Frashëri, Shqipërija ç‟ka qënë..., f. 14.

  25. Në fakt, figurat me origjinë shqiptare qenë komandantë e funksionarë të lartë që në kohën e Sulltan Muratit II, porse në periudhën e Sulltan Mehmetit II ky element do të dalë më shumë në pah. Shih: Skendi, Zgjimi kombëtar ..., f. 29.

  26. Në artikullin e saj Isom-Verhaaren trajton edhe figurën e Skënderbeut në mesin e personaliteteve të shek. XV, të cilët ishin bërë pjesë e administratës a ushtrisë osmane. Duke marrë parasysh faktin se Skënderbeu ngriti krye ndaj osmanëve dhe u vu në mbrojtje të pronave të tij si dhe konvertimin në të krishterë, ajo shkruan se ky ishte një shembull i dështuar i identitetit osman të kësaj periudhe, përkundër shembujve si pasardhësit e familjes së paleologëve Has Murad Pasha, Mesih Pasha, Huseyin Bey, apo edhe të tjerë të cilët u bënë pjesë e administratës osmane duke i shërbyer me besnikëri sulltanit. Për më shumë, shih: Isom-Verhaaren, Constructing Ottoman Identity..., f. 117- 119, 124-126.

  27. Lidhur me karakterin, jetën dhe aktivitetin e Mere Husen Pashës shih: Fikret Sarıcaoğlu, “Hüseyin Paşa, Mere”, TDV İslam Ansiklopedisi, v. XIX, 1999, f. 8-9.

  28. Për më shumë të dhëna mbi praninë e elementit shqiptar në Egjipt shih. Muhamed Mufaku, Nga e shqiptarëve të Egjiptit gjatë shekujve XV-XX, Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, Prishtinë: 2016.

  29. Karen Barkey, Empire of Difference: The Ottomans in Comparative Perspective, Cambridge University Press, New York 2008, f. 215.

  30. Nina Ergin, “The Albanian Tellak Connection: Labor Migration to the Hamams of 18th-Century Istanbul, Based on the 1752 Istanbul Hamamları Defteri”, Turcica, 43, 2011, f. 240.

  31. Për të dhëna të detajuara mbi pashallëqet e mëdha shqiptare, shtrirjen territoriale dhe aktivitetin e tyre shih: Historia e popullit shqiptar: ilirët, mesjeta, Shqipëria nën Perandorinë Osmane gjatë shek. XVI-vitet „20 të shek. XIX, vëll. I, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botimet Toena, Tiranë 2002, f. 615-645; Gjithashtu shih: Skendi, Zgjimi kombëtar …, f. 29-31.

  32. Shaw na jep të dhëna të detajuara të rivalitetit midis dy pashallëqeve, por edhe marrëdhëniet e tyre me Portën e Lartë. Për më shumë shih: Shaw, Between Old and New..., f. 227-236; Gjithashtu shih: Vassa, E vërteta mbi Shqipninë ..., f. 97.

  33. Programi i Lidhjes, aktiviteti i saj, shtrirja dhe hapat që u morën prej rilindësve janë trajtuar gjerësisht nga historiografia shqiptare dhe e huaj. Për këtë arsye nuk e shohim të nevojshme trajtimin gjerësisht të saj këtu për arsye se do të dilte jashtë qëllimit dhe objektivit të kësaj kumtese. Ndërsa, për aktivitetin e rilindësve mbi rizgjimin kulturor e të shqiptarëve shih: Skendi, Zgjimi kombëtar …, f. 116-123, 144-149.

Downloads

Published

2024-03-15

How to Cite

Caka , Eduart. 2024. “Lidhja E Prizrenit Dhe formësimi I Identitetit Shqiptar Brenda Perandorisë Osmane”. Kosova, no. 45 (March). Prishtinë, Kosovë:175-84. https://doi.org/10.62609/ks.vi45.4174.

Numër

No. 45 (2020): Kosova

Section

Artikuj