Gjetje të reja të monedhave romake në Vërban të Kllokotit

Autorët

  • Naser Ferri

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi50.7912

Abstract

Në lokalitetin arkeologjik në Vërban të Kllokotit, afër Vitisë së Kosovës vazhdimisht gjenden artefakte të periudhës romake dhe bizantine. Më herët në këtë lokalitet janë gjetur një varg reliktesh nga periudha romake, në mesin e të cilëve pa dyshim vend të veçantë zë busti prej mermeri i “Zonjes Dardane”, i cili paraqet një femër nga shtresat aristokrate dardane me veshje karakteristike ilire dhe me stoli karakteristike ekskluzivisht për gratë dardane. Gjatë pranverës dhe vjeshtës të viteve 2023 e 2024 gjatë punimeve bujqësore si zbulime rasti janë gjetur një numër i konsiderueshëm monedhash, që i përkasin periudhës të sundimit romak në Kosovë prej shekullit IIo deri në gjysmën e dytë të shekullit VIo të erës sonë, respektivisht kohës së perandoreshave Faustina Maior (bashkëshortja e perandorit Antoninus Pius, 138-140) e Sallustia Orbiana (bashkëshortja e perandorit Severus Alexander, 225-227) dhe të perandorëve: Septimius Severus (193-211), Geta (209-211), Gordianus IIIo (238-238-244), Philippus Io (244-249), Trebonianus Gallus (251-253), Volusianus (251-253), Gallienus (253-268), Aurelianus (270-275), Diocletianus (284-305), Constantinus Io (306-337), Constantius Gallus (326-354), Constantius IIo (337-361),Valentinianus Io (364-375), Valens (364-378) dhe të perandorit bizantin Justinianus Io (527-565). Në averse të këtyre monedhave janë paraqitjet e portreteve të perandorëve, ndërsa në reversë paraqitën figurat e perandorëve por edhe të hyjnive: Sol (hyj i Diellit), Annona (hyjneshë e lidhur me hyjneshën Ceres, dhe personifikim hyjnor i shpërndarjes së drithit popullit romak), Ceres (Cerera, hyjneshë kjo e bujqësisë dhe e pjellorisë), Securitas (hyjneshë e sigurisë së shtetit), Concordia (hyjneshë e harmonisë), Roma (hyjneshë e cila e personifikonte qytetin e Romës) e Victoria (hyjneshë me flatra e fitores, më së shpeshti e paraqitur në reverse të monedhave romake), paraqitjet e kafshëve të ndryshme ose shkronjat e mëdha që tregojnë vlerën nominale të monedhës si në rastin e follisit të kohës së perandorit Justiniani Io. Monedhat janë të punuara prej argjendi e prej bronzi dhe i përkasin llojeve të ndryshme. Në mesin e tyre ka monedha të llojit: denarius, sestertius, antoninianus, antoninianus të reformuar me rastin e reformave të perandorit Caracalla (198-217), pastaj monedha prej bronzi të llojit nummus, follis, follis i reduktuar e poashtu edhe solidus i reformuar me rastin e reformave të perandorit Constantinus Maximus (Kostandini i Madh, 306-337), imitime prej bronzi të monedhave prej argjendi si dhe monedhat përkujtimore dhe monedha e ashtuquajtur „limes denarius“ që ishte imitim i denariusit të argjedtë zyrtar, e punuar për paga të njësiteve ushtarake të stacionuara në provincat danubiane. Në bazë të te dhënave nga mbishkrimet që janë në ekserge (segmente) të këtyre monedhave kuptohet se ato ishin prerë në punëtoritë qëndrore monedhëprerëse të Romës, por edhe nëpër punëtori monehdëprerëse provinciale: në Viminacium (Mezi e Epërme, Kostollac i sotëm në Serbi), Romë (Itali), Ticinum (Pavia, Itali), Lugdunum (Lion, Francë), Antiochia, Constantinopolis (Turqi), Thessalonica (Greqi).

Keywords:

Kosovë, Vërban i Kllokotit, monedhat romake, monedhat bizantine, perandorët romakë, hyjnitë romake.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Arsenijević M., Periodi pohranjivanja ostava rimskog novca tokom III veka u Gornjoj Meziji, Glasnik Srpskog Arheološkog Društva 20, Beograd, 2004: 225–234.

  2. Bakos M., Sylloge nummorum graecorum, Hungary, Magyar Nemzeti Muzeum, vol. II, Budapest, 1994.

  3. Borić-Brešković B., Novac kolonije Viminacium, Beograd, 1976.

  4. Borić-Brešković B., Jedan manji nalaz rimskog novca iz Popovca, Zbornik Narodnog Muzeja IX–X, Beograd, 1979: 39–54.

  5. Cagnat R., Cours d’epigraphie latine, Paris, 1914.

  6. Calabi Limentani I., Epigrafia latina, Milano, 1985.

  7. Cohen H., Description historique des monnaies frappées sous l’Empire Romain, Deuxième édition, réimpression conforme à l’édition Rollin et Feuardent (Paris 1880–1892), Leipzig: Buchhandlung Gustav Fock GmbH, 1930.

  8. Colonna B., Dizionario mitologico: divinità, eroine ed eroi, re e regine, satiri e ninfe, muse, giganti, mostri, oracoli e Sibille, Roma: Rusconi Libri, 2003.

  9. Cunliffe B., Rome and her Empire, New York, 1978.

  10. Čerškov E., Kasnoantička ostava iz Dobrotina na Kosovu, Glasnik Muzeja Kosova i Metohije / Buletin i Muzeut të Kosovës VII–VIII, Prishtinë, 1962–1963: 317–338.

  11. Čerškov E., Rimljani na Kosovu i Metohiji, Beograd: Arheološko Društvo Jugoslavije, 1969.

  12. Dizionario illustrato di mitologia greca e romana, Varese, 2012.

  13. Ferri N., Monumentet ushtarake të ushtrisë romake, Pejë: Dukagjini, 2001.

  14. Ferri N., Një monedhë interesante romake e gjetur në Dobrushë të Istogut, Zëri, Prishtinë, 26.04.2008: 31.

  15. Ferri N., Peja gjatë antikitetit / Peja during Antiquity, Prishtinë: Instituti Albanologjik, 2019.

  16. Ferri N., Monedhat romake me simbole ushtarake të gjetura në rajonin e Pejës, Gjurmime Albanologjike – Seria e Shkencave Historike 51, Prishtinë: Instituti Albanologjik, 2021: 41–60.

  17. Ferri N., Novitates epigraphicae et numismaticae quae inter annos MCMLXXX et MMXX in Kosovo repertae et editae sunt, Prishtinë: Instituti Albanologjik, 2022.

  18. Hafner G., Bildlexikon antiker Personen, Düsseldorf: Albatros Verlag, 2001.

  19. Klaić B., Rječnik stranih riječi, Zagreb: Nakladni Zavod Matice Hrvatske, 1980.

  20. Klawans Z. H., Reading and Dating Roman Imperial Coins, 2nd ed., Racine (WI): Whitman Publishing Company, 1959.

  21. Lisičar P., Grci i Rimljani, Zagreb: Školska knjiga, 1971.

  22. Marić R., Antički kultovi u našoj zemlji, Beograd, 1933.

  23. Matijašić R., Uvod u latinsku epigrafiju, Pula: Filozofski fakultet u Puli, 2002.

  24. Morford M., Lenardon R. J., Classical Mythology, New York: Longman Publishers USA, 1994.

  25. Pick B., Die antiken Münzen Nord-Griechenlands I/1: Dakien und Moesien, Berlin, 1898.

  26. Ramskold L., Coins and medallions struck for the inauguration of Constantinopolis, 11 May 330, Niš & Byzantium IX, Niš, 2011: 125–158.

  27. Roman Imperial Coinage III: Antoninus Pius to Commodus, London: Spink & Son Ltd., 1930.

  28. Roman Imperial Coinage IV/3: Gordian III – Uranius Antoninus (238–253), London, 1986.

  29. Roman Imperial Coinage V/1: Valerian – Florian (253–276), London, 1927.

  30. Roman Imperial Coinage VII: Constantine and Licinius AD 313–337, London, 1966.

  31. Roman Imperial Coinage IX: Valentinian I – Theodosius I, London, 1933.

  32. Room A., A Dictionary of Coin Names, London & New York: Routledge & Kegan Paul, 1987.

  33. Schmidt J., Roman Mythology, Rochester: Grange Books, 2004.

  34. Sear D. R., Roman Coins and Their Values, 4th rev. ed., London: B. A. Seaby Ltd., 1988.

  35. Spaeth B. S., The Roman Goddess Ceres, Austin: University of Texas Press, 1996.

  36. Spasić-Đurić D., Viminacijum: glavni grad rimske provincije Gornje Mezije, Požarevac: Narodni muzej, 2002.

  37. Srejović D., Cermanović-Kuzmanović A., Rečnik grčke i rimske mitologije, Beograd, 1979.

  38. Srejović D., Cermanović-Kuzmanović A., Leksikon religija i mitova drevne Evrope, 2nd ed., Beograd: Savremena administracija, 1996.

  39. Stamenković S. Z., Samardžić G. M., Ostava rimskog novca iz sredine III vijeka sa lokaliteta Izvore kod Kosovske Mitrovice, Zbornik radova Filozofskog fakulteta u Prištini XLIII/2, Mitrovica, 2013: 163–181.

  40. Suarez R., ERIC: The Encyclopedia of Roman Imperial Coins, Dirty Old Coins, 2005.

  41. Varbanov I., Greek Imperial Coins and Their Values, vol. I: Dacia, Moesia Superior, Moesia Inferior, Bourgas, 2005.

  42. Veh O., Leksikon rimskih careva od Augusta do Justinijana I (27. g. pr. Kr. – 585. g.), Jastrebarsko: Naklada Slap, 2001.

  43. Vojvoda M., Redžić S., Cirkulacija rimskog novca u srpskom delu limesa (I–V vek), in: Rimski limes i gradovi na tlu Srbije / Roman Limes and Cities on the Territory of Serbia, Beograd, 2018: 50–55.

  44. Žepić M., Hrvatsko-latinski rječnik, Zagreb, 1993.

  45. Žepić M., Latinsko-hrvatski rječnik, Zagreb: Školska knjiga, 2000.

Downloads

Published

2026-02-02

How to Cite

Ferri, Naser. 2026. “Gjetje Të Reja Të Monedhave Romake Në Vërban Të Kllokotit”. Kosova, no. 50 (February). Prishtinë, Kosovë:13-39. https://doi.org/10.62609/ks.vi50.7912.

Numër

No. 50 (2025): Kosova

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2025 Instituti i Historisë “Ali Hadri” Prishtinë