Mbi vazhdimësinë e ilirishtes në gjuhën shqipe.

Jorgji Gjinari

doi:10.62006/sf.v1i1.2865

Autorët

Jorgji Gjinari

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i1.2865

Abstract

Për shkaqe gjuhësore, historike e gjeografike problemi i origjinës së shqipes dhe problemi i prejardhjes dhe vendbanimit të hershëm të shqiptarëve janë të lidhur ngushtë midis tyre, zgjidhja e njërit ndihmon dhe përcakton zgjidhjen e tjetrit. Kjo është edhe arësyeja që dijetarët që janë marrë me njërën nga këto çështje, kanë nxjerrë përfundime edhe për çështjen tjetër. Si për çdo temè që trajtohet në fusha të ndryshme të dijes, edhe për trajtimin e çështjes së shqipes dhe të autoktonisë së shqiptarëve kanë rëndësi të dorës së parë metoda e përdorur dhe objektiviteti i studjuesit. Kur materialet që janë sjellë si fakte dhe gjithë studimi i janë nënështruar në mënyrë të paracaktuar qëllimit të atij që është marrë me origjinën e shqipes e të autoktonisë së shqiptarëve, përfundimet kanë qenë subjektive. Gjithashtu edhe atëhere kur studjues të ndry- shëm kanë mbajtur qëndrim objektivist në trajtimin e këtyre probie- meve, sidomos kur janë përpjekur të nxjerrin përfundime duke u mjattuar me disa argumenta me karakter negativ, përsëri përfundimet nuk kanë qenë të sakta e të drejta.

Downloads

Download data is not yet available.

References

H. Pedersen në «Iahres b e r i c h t f ü r d i e F o r t s c h r i t t e d e r r o m a n i s c h e n P h i l o lo gi e , V o l lm ö l lu , ka dhënë mendimin se ndikimi i latinishtes në sistemin gramatikor të shqipes është zero. Për mungesën e gjurmëve të sllavishtes në sistemin fonetik dhe gramatikor të shqipes së përbashkët dhe të dy dialekteve kryesore të saj shih J . Gjinari, Mbi disa elemente sllave në të folmet veriore të Shqipërisë jugore , në
«Studime filologiike», 2, 1966 f. 157-167 dhe Për historinë e dialekteve të gjuhës shqipe , në «Stud. filol.», 4, 1968,
A.V. Desnickaja, A l b a n i s k i j j a z y k i e g o d i a l e k t y , 1968, f. 11.
VI. Georgiev, T r a k i s k i j a t e z i k , Sofia, 1957; B ë l g a r k a e t im o l o g i a i o n o m a s t i k a , Sofia, 1960.
C. Foghirc, L’arternance m/mb/b en trace et en albanais, në «Linguistique balkanique», VI, 1963, f. 97-100; A. Vraçu, Rassuzhdenija o dako-mizijskom substrate rumynskogu jazyka, në «Linguistique balkanique», 1964, VIII, f. 15-45.
A.V. Desnickaja, Rekonstrukeija elementov drevnealbanskogo jazyka i obshçe- balkanskie lingvistiçeskie problemy, Moskva, 1966, f. 4.
VI. Georgiev, Thrace et ïllyrien në «Linguistique balkanique», VI, 1963, f. 71-74.
Po ai, «Trakiskijat ezik», f. 25.
Po ai, po aty, f. 25.
Ahelou = emër i një perëndie lumi — te Apollod. III 93 (7, 7, 1); Ahelon, Acheloum, Acielous, Achilois — emër lumi dhe qyteti në Etoli-te Polyb. V 13, 10; Strab. I 28 etj. Aheron = lum në Thesproti — te Herod. VIII 47; Thuc. I 46, 4 etj.; Aherusia = liqen në Thesproti, atje ku derdhet Aheroni, sipas Thuc. I 46, 4 (marrë nga libri Ilirët dhe lliria te autorët antikë, Tiranë, 1965, f. 520).
H. Pedersen, Festchrift til V. Thomson, 248.
N. Jokl, IF, L, 46.
Al. Graur, Romania, LV. 475 ev.
Al. Rosetti, Istoria limbii romine, vol. II, 1962, f. 92.
E. Çabej, Rreth disa çështjeve të historisë së gjuhës shqipe, në «Bulet. e USHT, SSS», 3, 1963, f. 82.
M. La Piana, Studi linguistici albanesi, I, 1939, 29 e v.
H. Pedersen, Festchrift til V. Thomson.
N. Jokl, IF, L, 46.
E. Çabej, Rreth disa çështjeve të historisë..., f. 91.
V.I. Borkovskij — P.S. Kuznecov, Istoriçeskaja grammatika russkogo jazyka, Moskva, 1965, f. 242-243.
W. Comochowski, Prejardhja e gjuhës shqipe, në «Bidet, për shkenc. shoq.». 2, 1958.
A.V. Desnickaja, Rekonstrukcija elementov drevnealbanskogo jazyka..., f. 11, 12.
H. Pedersen, Die Gutturale im albanesischen, në «Zeitschrift fur vergleichenden Sprachforschung», 36, Bd. 1900.
N. Jokl, Erberts Resllex, I, 49”.
M. Lambertz, Bericht über meine linguistischen Studien in Albanien von Mittel Mai bis Ende August 1916, në «Anzeiger d.k. akad-Wiss, in Wien, Ph. Hist, klasse», XX, 1916, f. 122-146; për Lurën shih Kartotekën e dialektologjisë të In- stitutit të historisë e të gjuhësisë (materiali i mbledhur prej M. Çelikut) dhe Q. Ha- xhihasani, Vëzhgime gjuhësore në krahinën e Lurës, në «Butet. USHT — SSS», 4, 1963, f. 123.
H. Pedersen, Die Gutturale, f. 340 thotë se s-ja ie. është reflektuar në shqipe në h, sh, gj e d, kurse s "> th e mendon nëpërmjet një disimilimi.
E. Çabej, Fonetika historike e shqipes, bot. II. Tiranë 1960, f. 120, duke u mbështetur te mendimi i H. Pedersenit («Die Guturale» f. 291), sipas të cilit reflek- set th, h, gj, d të s-së ie, janë arritur para sundimit romak, i sjell të shqipes fjalët: thikë, thipjë, thekër dhe me të drejtë vë në dyshim mendimin e G. Majerit që thotë se fenomeni s ■> th ka vepruar edhe pas sundimit romak.
Për ç s në fjalë të hershme sllave shih E. Çabej «Fonetika historike e shqipes», f. 121 dhe N. Jokl «Marrëdhënjet e afërsisë të shqipes me gjuhët e tjera in- doevropiane», në «Stud. fil.», 3, 1967, f. 112.
E. Çabej në «Problemi i autoktonisë në dritën e emrave të vendeve» në «Billet. për shk. shoq.», 2, 1958, ff. 60-61 ndërrimin Dyrrachion Durrës e mendon të kryer nga shqiptarët.
J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç», në «Bulet. i USHT, SSS», 4, 1963, f. 178.
E. Çabej, Problemi i autoktonisë së shqiptarëve në dritën e emrave të vendeve, në «Bulet. për Sh. Shoq.» 2, 1958, f. 54-66 dhe Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve në Gadishullin Ballkanik në dritën e gjuhës e të emrave të vendeve, në «Bulet. USHT, SSS», 1, 1962.
G. Weigand, Sind die Albaner die Nachkommen der Illyrer oder der Thraker, në «Balkan-Arshiv», III, 1927, f. 239.
E. Çabej, Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve... në «Bulet. USHT, SSS«· 1, 1962, f. 222.
G. Weigand, Sind die Albaner..., f. 238
E. Çabej, Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve..., f. 222-223.
Degë e Danubit në Bullgarinë Veriore, shih. Vi. Georgiev, Trakiskijat ezik, f. 57.
E. Çabej, Hyrje në historinë e gjuhës shqipe, bot. II, Tiranë, 1960, f. 35.

References

H. Pedersen në «Iahres b e r i c h t f ü r d i e F o r t s c h r i t t e d e r r o m a n i s c h e n P h i l o lo gi e , V o l lm ö l lu , ka dhënë mendimin se ndikimi i latinishtes në sistemin gramatikor të shqipes është zero. Për mungesën e gjurmëve të sllavishtes në sistemin fonetik dhe gramatikor të shqipes së përbashkët dhe të dy dialekteve kryesore të saj shih J . Gjinari, Mbi disa elemente sllave në të folmet veriore të Shqipërisë jugore , në

«Studime filologiike», 2, 1966 f. 157-167 dhe Për historinë e dialekteve të gjuhës shqipe , në «Stud. filol.», 4, 1968,

A.V. Desnickaja, A l b a n i s k i j j a z y k i e g o d i a l e k t y , 1968, f. 11.

VI. Georgiev, T r a k i s k i j a t e z i k , Sofia, 1957; B ë l g a r k a e t im o l o g i a i o n o m a s t i k a , Sofia, 1960.

C. Foghirc, L’arternance m/mb/b en trace et en albanais, në «Linguistique balkanique», VI, 1963, f. 97-100; A. Vraçu, Rassuzhdenija o dako-mizijskom substrate rumynskogu jazyka, në «Linguistique balkanique», 1964, VIII, f. 15-45.

A.V. Desnickaja, Rekonstrukeija elementov drevnealbanskogo jazyka i obshçe- balkanskie lingvistiçeskie problemy, Moskva, 1966, f. 4.

VI. Georgiev, Thrace et ïllyrien në «Linguistique balkanique», VI, 1963, f. 71-74.

Po ai, «Trakiskijat ezik», f. 25.

Po ai, po aty, f. 25.

Ahelou = emër i një perëndie lumi — te Apollod. III 93 (7, 7, 1); Ahelon, Acheloum, Acielous, Achilois — emër lumi dhe qyteti në Etoli-te Polyb. V 13, 10; Strab. I 28 etj. Aheron = lum në Thesproti — te Herod. VIII 47; Thuc. I 46, 4 etj.; Aherusia = liqen në Thesproti, atje ku derdhet Aheroni, sipas Thuc. I 46, 4 (marrë nga libri Ilirët dhe lliria te autorët antikë, Tiranë, 1965, f. 520).

H. Pedersen, Festchrift til V. Thomson, 248.

N. Jokl, IF, L, 46.

Al. Graur, Romania, LV. 475 ev.

Al. Rosetti, Istoria limbii romine, vol. II, 1962, f. 92.

E. Çabej, Rreth disa çështjeve të historisë së gjuhës shqipe, në «Bulet. e USHT, SSS», 3, 1963, f. 82.

M. La Piana, Studi linguistici albanesi, I, 1939, 29 e v.

H. Pedersen, Festchrift til V. Thomson.

N. Jokl, IF, L, 46.

E. Çabej, Rreth disa çështjeve të historisë..., f. 91.

V.I. Borkovskij — P.S. Kuznecov, Istoriçeskaja grammatika russkogo jazyka, Moskva, 1965, f. 242-243.

W. Comochowski, Prejardhja e gjuhës shqipe, në «Bidet, për shkenc. shoq.». 2, 1958.

A.V. Desnickaja, Rekonstrukcija elementov drevnealbanskogo jazyka..., f. 11, 12.

H. Pedersen, Die Gutturale im albanesischen, në «Zeitschrift fur vergleichenden Sprachforschung», 36, Bd. 1900.

N. Jokl, Erberts Resllex, I, 49”.

M. Lambertz, Bericht über meine linguistischen Studien in Albanien von Mittel Mai bis Ende August 1916, në «Anzeiger d.k. akad-Wiss, in Wien, Ph. Hist, klasse», XX, 1916, f. 122-146; për Lurën shih Kartotekën e dialektologjisë të In- stitutit të historisë e të gjuhësisë (materiali i mbledhur prej M. Çelikut) dhe Q. Ha- xhihasani, Vëzhgime gjuhësore në krahinën e Lurës, në «Butet. USHT — SSS», 4, 1963, f. 123.

H. Pedersen, Die Gutturale, f. 340 thotë se s-ja ie. është reflektuar në shqipe në h, sh, gj e d, kurse s "> th e mendon nëpërmjet një disimilimi.

E. Çabej, Fonetika historike e shqipes, bot. II. Tiranë 1960, f. 120, duke u mbështetur te mendimi i H. Pedersenit («Die Guturale» f. 291), sipas të cilit reflek- set th, h, gj, d të s-së ie, janë arritur para sundimit romak, i sjell të shqipes fjalët: thikë, thipjë, thekër dhe me të drejtë vë në dyshim mendimin e G. Majerit që thotë se fenomeni s ■> th ka vepruar edhe pas sundimit romak.

Për ç s në fjalë të hershme sllave shih E. Çabej «Fonetika historike e shqipes», f. 121 dhe N. Jokl «Marrëdhënjet e afërsisë të shqipes me gjuhët e tjera in- doevropiane», në «Stud. fil.», 3, 1967, f. 112.

E. Çabej në «Problemi i autoktonisë në dritën e emrave të vendeve» në «Billet. për shk. shoq.», 2, 1958, ff. 60-61 ndërrimin Dyrrachion Durrës e mendon të kryer nga shqiptarët.

J. Gjinari, Vërejtje mbi të folmen e krahinave Krasniqe, Gash e Bytyç», në «Bulet. i USHT, SSS», 4, 1963, f. 178.

E. Çabej, Problemi i autoktonisë së shqiptarëve në dritën e emrave të vendeve, në «Bulet. për Sh. Shoq.» 2, 1958, f. 54-66 dhe Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve në Gadishullin Ballkanik në dritën e gjuhës e të emrave të vendeve, në «Bulet. USHT, SSS», 1, 1962.

G. Weigand, Sind die Albaner die Nachkommen der Illyrer oder der Thraker, në «Balkan-Arshiv», III, 1927, f. 239.

E. Çabej, Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve... në «Bulet. USHT, SSS«· 1, 1962, f. 222.

G. Weigand, Sind die Albaner..., f. 238

E. Çabej, Vendbanimi i hershëm i shqiptarëve..., f. 222-223.

Degë e Danubit në Bullgarinë Veriore, shih. Vi. Georgiev, Trakiskijat ezik, f. 57.

E. Çabej, Hyrje në historinë e gjuhës shqipe, bot. II, Tiranë, 1960, f. 35.

Mbi vazhdimësinë e ilirishtes në gjuhën shqipe.

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information