Rreth ndryshimeve në gjuhën e fshatit të sotëm të veriut

(sipas vezhgimeve ne zonen e Koplikut, rrethi i Shkodres)

Abstract

Dihet se historia e gjuhës është e lidhur ngushtë me historinë e shoqërisë, prandaj ligjet e zhvillimit të një gjuhe mund të kuptohen vetëm duke i parë në lidhje me historinë e popullit që e flet, i cili është krijuesi dhe bartësi i saj. Kështu p.sh. ndarja dialektore e gjuhës shqipe është pasojë e rrugës historike nëpër të cilën ka kaluar populli ynë: ndarja dhe copëzimi krahinor sipas fiseve, feudeve a principatave, sipas maleve a bajraqeve, përçarja në fe të ndryshme dhe robërimi shumëshekullor prej pushtuesve të huaj kanë lënë gjurmë të thella edhe në gjuhë. Gjuhësia marksiste ka shpjeguar se dialektet e një gjuhe veçohen, ose përkundrazi afrohen e njësohen në varësi nga komunikimi midis kolektivave përkatëse, nga shtrirja dhe zgjatja e këtij komunikimi. Mund të thuhet se ndërsa zanafilla e dialekteve është e lidhur, me izolimin pak a shumë të madh të përfaqësuesve të tyre në të kaluarën, rrafshimi dhe shuarja e dallimeve dialektore vinë nga zgjerimi i komunikimit midis përfaqësuesve të dialekteve të ndryshëm njeri me tjetrin dhe· sidomos nga bashkëveprimi i tyre me gjuhën letrare kombëtare, i cili realizohet plotësisht vetëm në periudhën e socializmit. Një dëshmi e qartë për këtë është zhvillimi konvergjues i dialekteve dhe i të folmeve të gjuhës sonë. Vrojtimet gjuhësore tregojnë se nga dita në ditë dallimet dialektore po vinë duke u rrafshuar.