Dosja 806 dhe procesverbali 6/VII/56 në arkivin e IGJL dhe lidhja e saj me realizmin socialist

Autorët

  • Arian Leka

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i1-2.3199

Abstract

Përveç teksteve që janë botuar në formë monografish, artikujsh të veçantë apo përmbledhjet e tyre në libra teorikë e doracakë si edhe sprovat për sistemimin e një Historie të Letërsisë shqipe (shqiptare), përveç referateve të publikuar në shtypin letrar e politik të kohës e përtej veprave autoriale, shkruar fillimisht si imitim mimetik i realitetit e më pas nën frymëzimin apo orientimin e metodës së Realizmit Socialist, vlerë të posaçme për hetimin dhe ndjekjen e procesit të kalimit nga metoda artistike në një shkollë a drejtimin letrar unik, siç ishte ai i Realizmit Socialist në Shqipëri, paraqesin edhe dokumentet arkivore. Mes tyre tërheqin vëmendjen edhe materialet që gjenden në Arkivin e Institutit të Gjuhësisë dhe Letërsisë (ASA). Mes tyre ka dorëshkrime e daktiloshkrime që trajtojnë çështje e problematika të letërsisë shqiptare të Realizmit Socialist. Kronologjia që ndjekin e mbulojnë këto dokumente është e gjerë. Fillesat u përkasin viteve 1950 e në vijim. Në morinë e tyre disa paraqesin interes të veçantë, pasi trajtojnë çështje të teorisë së realizmit socialist, direktiva mbi këtë letërsi nën dritën e veprave të Stalinit apo disa sprova të hershme për monografi mbi realizmin socialist në letërsinë shqiptare. Pak detaje të kësaj dosjeje janë marrë në shqyrtim veçmas, për të interpretuar çështje të historishkrimit letrar shqiptar të Realizmit Socialist dhe sidomos rrugën përmes së cilës mbërriti kjo metodë. Në të njëjtin rrafsh qëndrojnë edhe çështjet e tipologjive lidhur periodizimin, procesin letrar, kriteret që u përdorën në hartimin e një maketi a projekti për një histori të letërsisë shqiptare, përfshi këtu edhe vëzhgimin mbi kufizimet që lanë jashtë historiografisë disa nga personalitetet e letërsisë shqiptare të viteve 1930-1940. Një studim të plotë e të hollësishëm lidhur me karakterin e periudhave letrare si dhe rrethanat e rrjedhojat e sprovave për hartimin e tekstit të “Historisë së letërsisë shqipe” ka sjellë studiuesi Shaban Sinani në veprën “Historia e letërsisë shqipe: çështje të hapura”. Kontribut në këtë fushë kërkimi, duke sjellë fakte e interpretimet mbi çështjen e historishkrimit letrar, kanë sjellë edhe studiuesit Ali Xhiku dhe Eldon Gjika.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Shih më hollësisht Sh. Sinani, Historia e letërsisë shqipe: çështje të hapura, “Naimi”, Tiranë, 2015.

  2. Shih më hollësisht A. Xhiku, Histori e letërsisë shqipe apo histori e letërsisë shqiptare, revista “Perla”, Tiranë, 2009, Nr. 2. Shih gjithashtu edhe tekste të tjera nga sprova dorëshkrim i konsultuar i këtij autori “Një pasqyrë e Shqipërisë letrare në vitet 1945-1961”, Tiranë, 2010.

  3. Shih E. Gjikaj, Veçori të sistemit letrar shqiptar në periudhën e romantizmit, botuar në revistën “Përpjekja”, Tiranë 2006, Nr. 23 (Identiteti ndryshe) f. 96-102, si edhe Realizmi socialist në sistemin letrar shqiptar, “Albas”, Tiranë, 2019.

  4. Shih më hollësisht fjalën e shoqes Nexhmije Hoxha, mbajtur në Konferencën me shkrimtarët dhe punëtorët e artit, botuar në numrin 7 të Literatura Jonë, 1949 si dhe fjalën e Bedri Spahiut po aty.

  5. Shih Estetika dhe Letërsia, përmbledhje artikujsh në dy vëllime. N.SH. e Botimeve “Naim Frashëri”, Tiranë, 1961, f. 39-227 dhe f. 278-289.

  6. I. Erenburg, Puna e shkrimtarit “Nëntori”, Tiranë, 1954, Nr. 4, f. 120-141.

  7. Shih Historia e letërsisë shqiptare, botuar nga Instituti i Gjuhësisë dhe Letërsisë i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë në Tiranë 1983, grup autorësh, nën redaktimin e Dh. S. Shuteriqit.

  8. Rreth termave “gjurmë”, “shenjë” dhe “vulë” apo konceptet lidhur me “shenjë e mungesës së një pranie”, “dhuratë gjithmonë e munguar” apo e “mungesës së origjinalit” shih Jacques Derrida: Of Grammatology, “The Johns Hopkins University Press”, Baltimore, 1997; si edhe Writing and Difference, “Routledge Classics”, New York, 2001.

  9. Shih J. Baudrillard, Selected Writing: Simulacra and Simulations (Kapitulli 7), f. 166-184; Consumer Society (Kapitulli 2), f. 42-56. Stanford University Press, California, 2002.

  10. Shih J. Reed, Ten Days That Shook the World (The Collected Works of John Reed). “New York Modern Library”, New York, 1995, f. 633.

  11. Shih Sh. Sinani, Historishkrimi letrar dhe disa dukuri ndërkulturore: Materialet e Konferencës shkencore Historia e Letërsisë Shqipe, Prishtinë, 2010.

  12. Shih H. Barbusse, Zola “Gallimard”, Paris, 1932, f. 284-5, 289-90, 291-3.

  13. Shih dokumentet e Plenumit të KQ të Partisë së Punës të Shqipërisë “Mbi forcimin e mëtejshëm të punës për edukimin komunist të rinisë dhe mobilizimin e saj për ndërtimin e plotë të shoqërisë socialiste në vendin tonë”, 26 shtator 1961.

  14. Russian Futurism through Its Manifestos, 1912-1928: Ed. Anna Lawton, “Cornell University”, Ithaca & London, 1988.

  15. Shih Dh. Shuteriqi, O Ptoleme (1945); V. Bala, Shtigje drite, (1946); Ll. Siliqi, Rruga e lumtunis, (1950); M. Gurakuqi, Kangë për jetën, (1951); Dh. Shuteriqi, Çlirimtarët, (1952, 1955); S. Spasse, Ata nuk ishin vetëm, (1952); N. Bulka, Në dritën e yllit, (1952). 16 E. M. Cioran, Anathemas and Admirations, “Arcade Publishing”, New York, 2012, f. 12.

  16. E. Hoxha, Mbi letërsinë dhe artet (Çdo gjë të bëhet e të ndërtohet për rininë) “8 Nëntori”, Tiranë, 1977, f. 344.

  17. Po aty. Të thellojmë luftën ideologjike kundër shfaqeve të huaja, f. 399.

  18. Po aty. Përshëndetje Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve, f. 314.

  19. Studi di storia della letteratura albanese (Svolgimento storico della cultura e della letteratura albanese), Palermo 1950.

  20. Giuseppe Schirò, Storia della Letteratura Albanese, Milano, 1959.

  21. Shih Historia e letërsisë shqipe. Vol. I, II. Dhimitër S. Shuteriqi etj. “Universiteti shtetëror i Tiranës, Instituti i historisë dhe i gjuhësisë” Tiranë, 1959/1960. 23 Albanian literature: an outline of prose, poetry, and drama. “B. Quaritch”. London 1955; The University of California 2008.

  22. Shih Ll. Siliqi, PROCES VERBALI, f. 1 e dokumentit.

  23. Po aty, f. 2.

  24. Dokument i cituar, Llazar Siliqi, po aty, f. 2.

  25. Po aty, f. 3.

  26. K. Bihiku, f. 4, cit. i dokumentit.

  27. Po aty, f. 5 e monografisë, cituar sipas dokumentit.

  28. Shih për më gjerë “Literatura jonë” 1950/4, f. 66.

  29. Dokumenti i cituar, f. 4.

  30. Po aty.

  31. Po aty, f. 5.

  32. Ibid., f. 5.

  33. Ibid.

  34. Po aty, f. 6.

  35. Ibid.

  36. Ibid.

  37. Po ai dokument, f. 7.

  38. Për më shumë rreth argumentit shih edhe artikullin e prof. Laura Smaqi me titull Realizmi socialist në optikën e ‘armiqve’ (kumtesë e mbajtur në Konferencën Shkencore “Letërsia shqiptare dhe realizmi socialist”, Tiranë, 2010).

  39. A. Uçi, Historishkrimi letrar dhe disa dukuri ndërkulturore: Materialet e Konferencës shkencore Historia e Letërsisë Shqipe, Prishtinë, 2010, f. 117.

  40. Po aty.

Downloads

Published

2018-06-09

How to Cite

Leka, A. (2018). Dosja 806 dhe procesverbali 6/VII/56 në arkivin e IGJL dhe lidhja e saj me realizmin socialist. Studime Filologjike, 1(1-2), 31–54. https://doi.org/10.62006/sf.v1i1-2.3199

Numër

No. 1-2 (2018): Studime Filologjike

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2023 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.