Fjalori i Frang Bardhit në trashëgiminë në dorëshkrim të Nikollë Ketës

Bardhyl Demiraj

doi:10.62006/sf.v1i1-2.3200

Autorët

Bardhyl Demiraj

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i1-2.3200

Abstract

Nxitjen për këtë punim e përjetuam gjatë rileximit të një pjese të trashëgimisë postume të eruditit siculo-arbëresh Nikollë Keta (= Niccolò Chetta 1741-1803) që është rrokur si e tillë në librin Nicolò Chetta. Testi letterari in albanese (Caltanissetta 2004), i përgatitur si botim kritik prej Matteo Mandalà. Ky botim nuk është sigurisht as i pari dhe as i fundit për filologun pianiot, i cili njihet ndërkohë si njohësi më i kompletuar i trashëgimisë siculo-arbëreshe në kulturën e shkrimit shqip; të asaj në dorëshkrim të Nikollë Ketës po se po.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Shih Gurga 2018 17vv.
Mandalà 2004 XLIXvv.: III. L’Urtsia e Krështē (UK); LXVIIvv.: IV. La spiega della creazione di tutto l’Universo (SCM); LXXIvv.: V. Il De creatione mundi (CM).
Mandalà 2004 XCIvv.: VI. Alcune osservazioni linguistiche alle opere in albanese di Nicolò Chetta.
Ndër autorë të tjerë veriorë që përmend Mandalà në tekst (shën. 3) janë edhe emrat e Pjetër Budit e të Gjon P. Nikollë Kazazit. Për dijeni shtojmë këtu që tekste arbërisht të përziera me tipare gege na dalin më herët te një tjetër autor siculo-arberesh, shi te Zef Schirò (prosenior); sh. Demiraj 2015 85-131; 2016 117-173.
Studiuesi arbëresh Francesco Altimari e pas tij edhe Matteo Mandalà po e emërtojnë këtë fazë të zhvillimit të kulturës arbëreshe gjithnjë e më shpesh si ‘rilindje para Rilindjes’. Kësaj teze, që e kemi prekur kalimthi në tjetër vend (Demiraj 2018 165vv.), shpresojmë t’i përkushtohemi dikur në një punim të veçantë.
Sipas tij (Sciambra 1967 292): “...Parrino fa l’elenco completo di tutte le pubblicazioni uscite fino ai suoi tempi, dalla Stamperia della Congregazione, che val la pena di riportare: Di[c]tionarium Latino-Epiroticum per Rev. D. Franciscum Blanchum...”
Hollësisht së fundi Demiraj 2015 27-75; 2016 39-104. Emrin e këtij kolosi të kulturës shqiptare në kohë e hapësirë nuk e ngjërojmë ende në vepra enciklopedike të rëndësisë kombëtare në Shqipëri e gjetkë, khs.: FESH1 1985 dhe ribotimin FESH2 I-III, Tiranë 2008/9 (red. përgj. Emil Lafe). Hollësisht Demiraj 2017 375vv.
Citati (në përkthimin) italisht: “Da lodare sono quindi i moderni Macedoni che, ben istruiti nelle lettere latine nel Collegio de Propaganda fide, presero l'iniziativa di scrivere in questo idioma piissimi libri ad uso della loro gente e di consegnarli ai nostri tempi nei caratteri tipografici (noti). Nel nuovo tipo di scrittura alcuni usano i caratteri latini, e poiché la lingua albanese tra le consonanti introduce le aspirate greche, dopo averle abbandonate, sarebbe strano che nel nuovo genere di scrittura di questa gente, trasformassero i caratteri non greci in lettere greche, ma preferirono inventare nuovi caratteri e sostituirli a quelli greci.
Perciò nel leggere questi libri mi irrita non poco il fatto che essi, seguendo l'uso della scrittura gallicana, scrivano le parole in modo [diverso] come le pronunciano. [...] Perciò io, per potere scrivere in questa lingua con maggiore cura e scioltezza (nel modo in cui farò), userò allo stesso modo i caratteri latini e, quando questi mancheranno, [...] e cercherò di conformare la scrittura alla corretta pronuncia in tutto.” (Guzzetta 2007 42v.)
Citati origjinal: “[...]In ſcribendo tamen ijſdem omnino litterarum caracteribus vtun-tur Epirotæ, siuè Albanesij, quibus Latini; Imo ferè in omnibus conueniunt, niſi præter Latinorum litteras, tres præcipuas ac ſingula-res haberent Epirotæ: quorum figuræ, exem-pla modique pronunciandi in præſenti subij-ciuntur: Figuræ ε ɣ & ξ. Exempla εot, hoc est Dominus. ɣɣl, hoc est Stella. ξee, hoc est Terra.”
Modus pronunciandi: Prima pronuncianda eſt, vt Z. Secunda om-nino, vt V more Gallorum. Tertia, vt Th. […]”
Mandalà i bashkon të dyja nënrubrikat nën titullin e përbashkët “Proverbi albanesi e siculo-albanesi” (2004 215)
Sqarojmë gjithashtu paraprakisht që ky studim nuk synon aspak nxjerrje të dhënash statistikore.
Mungesa e facsimileve të dorëshkrimit origjinal në botimin e Mandalà-së nuk na lejon të bëjmë deduktimet dhe induktimet e nevojshme të natyrës filologjike. Gjithashtu vëmë në dukje që përqasjet mbështeten në botimet kritike të dy autorëve të ndryshëm: (majtas) Mandalà 2004 ~ (djathtas) Demiraj 2008, përkatësisht në dy praktika të ngjashme por jo të njëjta transkriptimi.
Demiraj 2014 178
Hollësisht Cerniglia 2008 14vv. (me burime bibliografike shtesë)

References

Shih Gurga 2018 17vv.

Mandalà 2004 XLIXvv.: III. L’Urtsia e Krështē (UK); LXVIIvv.: IV. La spiega della creazione di tutto l’Universo (SCM); LXXIvv.: V. Il De creatione mundi (CM).

Mandalà 2004 XCIvv.: VI. Alcune osservazioni linguistiche alle opere in albanese di Nicolò Chetta.

Ndër autorë të tjerë veriorë që përmend Mandalà në tekst (shën. 3) janë edhe emrat e Pjetër Budit e të Gjon P. Nikollë Kazazit. Për dijeni shtojmë këtu që tekste arbërisht të përziera me tipare gege na dalin më herët te një tjetër autor siculo-arberesh, shi te Zef Schirò (prosenior); sh. Demiraj 2015 85-131; 2016 117-173.

Studiuesi arbëresh Francesco Altimari e pas tij edhe Matteo Mandalà po e emërtojnë këtë fazë të zhvillimit të kulturës arbëreshe gjithnjë e më shpesh si ‘rilindje para Rilindjes’. Kësaj teze, që e kemi prekur kalimthi në tjetër vend (Demiraj 2018 165vv.), shpresojmë t’i përkushtohemi dikur në një punim të veçantë.

Sipas tij (Sciambra 1967 292): “...Parrino fa l’elenco completo di tutte le pubblicazioni uscite fino ai suoi tempi, dalla Stamperia della Congregazione, che val la pena di riportare: Di[c]tionarium Latino-Epiroticum per Rev. D. Franciscum Blanchum...”

Hollësisht së fundi Demiraj 2015 27-75; 2016 39-104. Emrin e këtij kolosi të kulturës shqiptare në kohë e hapësirë nuk e ngjërojmë ende në vepra enciklopedike të rëndësisë kombëtare në Shqipëri e gjetkë, khs.: FESH1 1985 dhe ribotimin FESH2 I-III, Tiranë 2008/9 (red. përgj. Emil Lafe). Hollësisht Demiraj 2017 375vv.

Citati (në përkthimin) italisht: “Da lodare sono quindi i moderni Macedoni che, ben istruiti nelle lettere latine nel Collegio de Propaganda fide, presero l'iniziativa di scrivere in questo idioma piissimi libri ad uso della loro gente e di consegnarli ai nostri tempi nei caratteri tipografici (noti). Nel nuovo tipo di scrittura alcuni usano i caratteri latini, e poiché la lingua albanese tra le consonanti introduce le aspirate greche, dopo averle abbandonate, sarebbe strano che nel nuovo genere di scrittura di questa gente, trasformassero i caratteri non greci in lettere greche, ma preferirono inventare nuovi caratteri e sostituirli a quelli greci.

Perciò nel leggere questi libri mi irrita non poco il fatto che essi, seguendo l'uso della scrittura gallicana, scrivano le parole in modo [diverso] come le pronunciano. [...] Perciò io, per potere scrivere in questa lingua con maggiore cura e scioltezza (nel modo in cui farò), userò allo stesso modo i caratteri latini e, quando questi mancheranno, [...] e cercherò di conformare la scrittura alla corretta pronuncia in tutto.” (Guzzetta 2007 42v.)

Citati origjinal: “[...]In ſcribendo tamen ijſdem omnino litterarum caracteribus vtun-tur Epirotæ, siuè Albanesij, quibus Latini; Imo ferè in omnibus conueniunt, niſi præter Latinorum litteras, tres præcipuas ac ſingula-res haberent Epirotæ: quorum figuræ, exem-pla modique pronunciandi in præſenti subij-ciuntur: Figuræ ε ɣ & ξ. Exempla εot, hoc est Dominus. ɣɣl, hoc est Stella. ξee, hoc est Terra.”

Modus pronunciandi: Prima pronuncianda eſt, vt Z. Secunda om-nino, vt V more Gallorum. Tertia, vt Th. […]”

Mandalà i bashkon të dyja nënrubrikat nën titullin e përbashkët “Proverbi albanesi e siculo-albanesi” (2004 215)

Sqarojmë gjithashtu paraprakisht që ky studim nuk synon aspak nxjerrje të dhënash statistikore.

Mungesa e facsimileve të dorëshkrimit origjinal në botimin e Mandalà-së nuk na lejon të bëjmë deduktimet dhe induktimet e nevojshme të natyrës filologjike. Gjithashtu vëmë në dukje që përqasjet mbështeten në botimet kritike të dy autorëve të ndryshëm: (majtas) Mandalà 2004 ~ (djathtas) Demiraj 2008, përkatësisht në dy praktika të ngjashme por jo të njëjta transkriptimi.

Demiraj 2014 178

Hollësisht Cerniglia 2008 14vv. (me burime bibliografike shtesë)

Fjalori i Frang Bardhit në trashëgiminë në dorëshkrim të Nikollë Ketës

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information