Hyrje e veprës “vëzhgime, kërkime dhe studime në lëmin e gjuhës shqipe” në 10 vëllime

David Luka

doi:10.62006/sf.v1i3-4.3230

Autorët

David Luka

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3230

Abstract

Vëllimi i nëntë përmban tri pjesë. E para titullohet “Për gjuhën shqipe standard”. Për këtë problem i kemi shprehur mendimet tona ndër katër vëllime të Studimeve gjuhësore (VII, VIII, IX, XIII)1, duke u kushtuar nga një kapitull të veçantë. Shkaku i këtyre shkrimeve, kryesisht edhe i reagimeve të ashpra ndaj tyre, është qëndrimi i gjuhësisë “zyrtare” të sotme për problemin në fjalë. Ky qëndrim, sipas nesh, mund të përmblidhet në 4 pika kryesore.

Downloads

Download data is not yet available.

References

SGJ VII (kap. I: 1. Deklaratë e gjuhëtarëve të Shkodrës; 2. Disa tipare të përgjithshme të gjuhës letrare të njësuar; 3. E vërteta mbi konferencën shkencore “Gjuha letrare kombëtare dhe bota shqiptare sot”; 4. Përse ithtarët e Kongresit të Drejtshkrimit nuk e pranojnë debatin shkencor?; 5. Duke lexuar intervistën e “shokut” Jorgo Bulo; 6. Gjuha letrare shqipe në rrjedhë të kohëve). SGJ VIII (kap. I: 1. 10-vjetori i “Deklaratës” së gjuhëtarëve të Shkodrës; 2. A mund të zgjerohet baza dialektore e shqipes standard?). SGJ IX (kap. II: 1. Pikëpamjet e Gjergj Fishtës për gjuhën e përbashkët letrare shqipe; 2. Pikëpamjet e prof. Arshi Pipës për shqipen standard). SGJ XIII A mund të zgjerohet baza dialektore e shqipes standard?
SGJ VIII, f. 14-47. Shiko tani edhe SGJ XIII, ku ky shkrim është zgjeruar, plotësuar dhe shtuar edhe me një Apendix, në të cilin jepen shpjegime edhe për probleme të tjera, që kanë lidhje me çështjen në fjalë.
A. Kostallari, Gjuha letrare kombëtare shqipe dhe epoka jonë, “Studime filologjike”, 1984/4, f. 38 (shiko tabelën).
A. Kostallari, Mësimet e shokut Enver Hoxha - baza e politikës gjuhësore të partisë e të shtetit tonë socialist, “Studime filologjike” 1985/2, f. 60.
A. Kostallari, Gjuha letrare 27.
Po aty, f. 26 v.
Po aty, f. 53 (shën. nr. 4).
Nr. 5-6, 1991, f. 21 v.
R. Ismajli, “Në gjuhë” dhe “Për gjuhë” (Rrjedhat e planifikimit të shqipes në Kosovë 1945-1968), Pejë, 1998.
Khs. këtu një shprehje të M. Çelikut, mbajtur në “Seminarin XVII Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare”: “Për mendimin tonë duhet të merren në konsideratë me përparësi mendimet e vlefshme të shprehura në disa kumtesa të mbajtura në Kongresin e Drejtshkrimit, që u anashkaluan ose u nënvleftësuan në materialet përfundimtare të Kongresit të Drejtshkrimit.” (Kumtesa me titull Probleme të diskutueshme rreth “Drejtshkrimit të gjuhës shqipe” të vitit 1973, f. 219).
I. Ajeti, Shqipja standarde dhe shoqëria kosovare sot, në “Studime filologjike”, 2002/3-4, f. 25.
Është fjala për dy vëllime me titull “Mendimi politik e shoqëror i Rilindjes Kombëtare Shqiptare” (përmbledhje artikujsh shtypi), për të cilat Ajeti nuk ka dhënë as vendin e as vitin e botimit.
I. Ajeti, Shqipja standarde 25.
G. I. Entrej, Albanskij jazyk, Leningrad, 1982, f. 4 (përmendur sipas Rolf Ködderitzsch, Për një gjuhë letrare kombëtare shqipe, në rev. “Hylli i dritës”, nr. 1-2, 1996, f. 3).
A. Kostallari, Gjuha e sotme letrare shqipe dhe disa probleme themelore të drejtshkrimit të saj, në vëll. “Kongresi i drejtshkrimit të gjuhës shqipe” I, Tiranë, 1973, f. 88.
Në diskutimet, që u zhvilluan në Seminarin XVII për gjuhën standard, polemikat e replikat qenë të shumta. Sesioni i pasdites, që qe parashikuar të zhvillohej në dy orë, e vetëm nga fundi i tij do të diskutohej për gjuhën letrare kombëtare, vazhdoi edhe tri orë të tjera, dhe u mbyll pasi u sëmur prof. Ajeti, teksa po diskutonte, aty nga ora 23 e mbrëmjes.
F. Rakaj, Diskutim rreth referimeve të Bahri Becit ..., në përmbledhjen “Seminari XVII Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare”, Tiranë, 1995, f. 742.
I. Bajçinca, Diskutim rreth referimit të Bahri Becit ..., “Seminari XVII Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare”, f. 745.
I. Bajçinca, Shqipja standarde sot dhe disa prirje zhvillimi, “Studime filologjike”, 2002/3-4, f. 69.
Po aty, f. 72 v.
E. Sedaj, Baza argumentuese e polemikave aktuale për gjuhën e njësuar, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 3-6, 2000.
“Unë mendoj se gjëja e parë që do bërë me qëllim të pasurimit të shqipes është së pari të dëgjojmë mirë njëri-tjetrin ...”, gazeta “Java”, Prishtinë, 1 kallnor, 2002, f. 26.
D. Luka, Studime gjuhësore VII, Shkodër, 2001, f. 11-43. Studime gjuhësore VIII, Shkodër, 2003, f. 7-59.
Për sa më sipër e për hollësi të mëtejme shiko D. Luka, SGJ VIII 10-vjetori 7 v; aty edhe bibliografia përkatëse.
Studime filologjike, 2002/3-4, f. 5 v.
B. Beci, Probleme të politikës gjuhësore dhe të planifikimit gjuhësor në Shqipëri, Pejë, 2000.
R. Ismajli, “Në gjuhë” dhe “Për gjuhë” (Rrjedhat e planifikimit të shqipes në Kosovë 1945-1968), Pejë, 1998.
E. Sedaj, Baza argumentuese e polemikave aktuale për gjuhën e njësuar, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 3-6, 2000.
D. Luka, SGJ VII 10 v.
Ja si shprehet për këtë çështje B. Beci: “Edhe tani, pas ngjarjeve të marsit të vitit 1997, pra pas disa vitesh në “demokraci”, ata vazhdojnë si dikur të organizojnë “konferenca shkencore përkujtimore” pa praninë e mendimit alternativ, duke vazhduar t’i etiketojnë “kundërshtarët e tyre” jo më si “armiq klase”, po si “antikombëtarë” (Probleme të politikës 9).
Nga një intervistë e prof. R. Ismajlit, dhënë në gazetën “Shekulli” (të dt. 24 maj 2006), morëm vesh se ky Komision qenka emërtuar “Këshilli Akademik për Gjuhën Shqipe”. Në këtë intervistë na bënë përshtypje dy fraza hermetike, që duheshin zbërthyer, për të mos ngjallur në të ardhmen diskutime. Së pari titulli: “Kongresi i Drejtshkrimit sot nuk na ndih” dhe, së dyti, “mënyra se si është vepruar me Kongresin e Drejtshkrimit në rrethanat e sotme nuk duket e mundshme”.
Sipas intervistës së mësipërme, ajo është mbajtur në Prishtinë, më 12 maj 2006.
Gazeta “Shqip”, viti I, nr. 124, 15 korrik 2006, f. 40.
Po aty, f. 40.
Deklaratë e gjuhëtarëve të Shkodrës, në D. Luka, SGJ VII 11 v. (Khs. edhe D. Luka, 10-vjetori i “Deklaratës” së gjuhëtarëve të Shkodrës, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 1-3, 2002; gjithashtu D. Luka, SGJ VIII 7 v).
D. Luka, SGJ VII (f. 9-43); SGJ VIII (f. 5-47); SGJ IX (f. 7-35; 77-91). Aty edhe bibliografia përkatëse.
D. Luka, SGJ IX 91. Pika nr. 4, është nxjerrë nga gazeta “Koha jonë”, e mërkurë, dt. 2 gusht, 2006, f. 21.
D. Luka, Pikëpamjet e gjuhëtarëve shkodranë për “Gjuhën letrare të njësuar”, në gazetën “Rilindja”, Tiranë, 17 shtator 1996.
D. Luka, Gjuha letrare shqipe në rrjedhë të kohëve, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 5-6, 1998.
D. Luka, Studime gjuhësore, VII, Shkodër, 2002, f. 33 v.
Po aty, f. 44.
Më dt. 8 tetor 2010 mora një imeil me këtë përmbajtje:
“Qendra e Studimeve Albanologjike, përmes Institutit të Gjuhësisë dhe Letërsisë, organizon në muajin dhjetor të këtij viti konferencën shkencore mbarëkombëtare me temë Shqipja në etapën e sotme: politikat e pasurimit dhe të përmirësimit të standardit”.
Thirrja për kontribut (bashkangjitur) ju drejtohet ju që keni dëshmuar ose keni vullnetin të dëshmoni aftësitë dhe kompetencat tuaja prej profesionistësh të gjuhësisë dhe ju …
Ju ftojmë pra që t’i harmonizojmë qëllimet dhe kompetencat tona për t’i njohur shqipes mundësi e rrugë zhvillimi të sigurta në përputhje me natyrën e saj dhe me stadin e sotëm të zhvillimeve mbarëkombëtare e globale.
Me besim në mirëkuptimin dhe në bashkëpunimin tuaj.”
Këtë ftesë për pjesëmarrje e pasonte një fletë me adresa të pafund. Ishte pra, një THIRRJE PËR KONTRIBUT.
Më pas shpalosej programi i kësaj konference, i plotësuar tërësisht deri në detajet më të hollësishme.
Duket që ndodheshim para një organizimi të ri, për të cilin nuk ishim mësuar ende. Veçanërisht ne të vjetrit.
Pra ftoheshin të gjithë pa përjashtim, të gjithë ata që kishin dëshirë të merrnin pjesë në këtë konferencë dhe të jepnin aty mendimin e vet krejtësisht të pavarur e të pakontrolluar a censuruar.
Më 7 dhjetor 2010 na u dërgua po në mënyrë elektronike programi i konferencës. Gjithashtu edhe vendi ku do të mbahej kjo konferencë së bashku me të gjitha hollësitë e vendosjes së njerëzve në hotel, salla ku do të mbahej mbledhja etj. etj.
Gjithçka po shkonte shumë mirë.
Konferenca do të zhvillohej në tri ditë (15-17 dhjetor) në 5 seanca ku do të mbaheshin 10 referate dhe 29 kumtesa që, së bashku me fjalën e hapjes, bëheshin plot 40 copë.
Në këtë konferencë kumtuan 7 akademikë dhe 28 profesorë. Të gjithë pjesëmarrësit ishin gjuhëtarë. Të gjithë pjesëmarrësit në këtë konferencë jo vetëm mbajtën krejt lirshëm e pa asnjë kufizim kumtesat e tyre, por edhe i argumentuan ato më tej veçanërisht ndër diskutimet e lirshme e pa asnjë kufizim.
Në ditën e fundit konferenca nxori Përfundimet. Në pikën e parë të tyre thuhej: “1. Megjithëse u vendos në një epokë të ngarkuar me ideologji dhe me mungesë të lirisë shkencore, standardi gjatë gjithë këtyre viteve e ka dëshmuar vlefshmërinë e tij”.
Më 22 dhjetor (2010) Qendra e Studimeve Albanologjike njoftonte të gjithë pjesëmarrësit e konferencës së dhjetorit se kumtesat e mbajtura aty qenë pasqyruar të gjitha në internet dhe ftonte të gjithë t’i rishikonin para se ato të merrnin formën përfundimtare për botim.
Më demokratike se kaq nuk ishim mësuar ndonjëherë të merrnim pjesë në tubime shkencore.
Kongresi i drejtshkrimit të gjuhës shqipe I, Tiranë, 1973, f. 194.
D. Luka, Studime gjuhësore, IX, Shkodër, 2006, f. 79 v.
Hylli dritës, nr. 12, 1930 (cituar sipas: Fishta, Estetikë dhe Kritikë, Tiranë, 1999, f. 95).
A. Hadri, Një komb - një gjuhë letrare kombëtare, “Kongresi i drejtshkrimit të gjuhës shqipe” I, Tiranë, 1973, f. 70 v.
Hans-Joachim Lanksch, Disa mendime dhe përcaktime rreth gjuhës së sotme zyrtare shqipe, në rev. “Hylli i dritës”, nr. 5-6, 1994, f. 16.
Cituar sipas R. Ismajlit, “Në gjuhë” dhe “Për gjuhë” (Rrjedhojat e planifikimit të shqipes në Kosovë, 1945-1965), Pejë, 1998, f. 215.
Mendësia e mykur komuniste për mënyrën e organizimit të këtyre tubimeve, shfaqet qartë te një intervistë e Emil Lafes, dhënë gazetës “Gazeta shqiptare”, dt. 6 nëntor 2011, ku thuhet: “Pas konferencës së organizuar vjet në mes të dhjetorit në një hotel të Plazhit të Durrësit, me pjesëmarrje të kufizuar si të thuash, gati me dyer të mbyllura ...”
D. Luka, A mund të zgjerohet baza dialektore e shqipes standard?, në vëll. “Studime gjuhësore”, VIII, Shkodër, 2003, f. 46 v.
D. Luka, Përse ithtarët e Kongresit të Drejtshkrimit nuk e pranojnë debatin shkencor?, referat i mbajtur në Simpoziumin “Martin Camaj. Tradita dhe bashkohësia” (organizuar në Shkodër, më 24 qershor 1993) dhe botuar në vëllimin me të njëjtin titull, Shkodër, 1994, f. 28 v.
Për profesor E. Hamp, thuhet: “... me gjithë moshën e thyer, është sot një ndër personalitetet e fushës së indoevropianishtes. Shkruan shkurt e në mënyrë lakonike; gjithnjë shtron probleme të pazgjidhura deri më tani, ose të diskutueshme, me përpjekjen për t’i zgjidhur, duke dhënë një ndihmesë të rëndësishme në këtë fushë të dijes.”
D. Luka, Sprovë për periodizimin e historisë së gjuhës shqipe, në vëllimin “Selman Riza, gjuhëtar i shquar” (Në 100-vjetorin e lindjes), “Studime shqiptare 16”, Shkodër, 2010, f. 29 v.
D. Luka, SGJ VII, f. 72.
Po aty, f. 75.
D. Luka, SGJ IX, f. 185 v.
Prejardhja, po aty, f. 26.
Prejardhja, po aty, f. 26. Meqë teksti i artikullit në fjalë është botuar me pasaktësi e gabime në mungesë fontesh për shenjat diakritike të përdorura nga autori, ne kemi dhënë saktësisht tekstin sipas versionit të shkurtuar nga vetë autori, shpërndarë ditën e Seminarit, kur u lexua kumtesa në fjalë.
Po aty, f. 26.
Грамматика современного русского литературного языка, Москва, 1970, f. 33. I. Dubois, Dict. 21. Shiko edhe R. Memushaj, Këmbimet si objekt i morfonologjisë, në “Studime filologjike”, 1983/4, f. 91 v.
Khs. E. Çabej, Studime etimologjike në fushë të shqipes, IV, Tiranë, 1996, f. 344 v. Sh. Demiraj, Gramatikë historike e gjuhës shqipe, Tiranë, 1986, f. 665 v. D. Luka, Foljet supletive në gjuhën shqipe (Vështrim historik), në vëll. “Studime gjuhësore”, V, Shkodër, 199, f. 196-214, me gjithë bibliografi.
Prejardhja, po aty, f. 26.
Tukididi, Historiae, I, 24, 1 v.
Shiko për këtë S. Anamali, Qytetet Dyrrah e Apolloní dhe marrëdhëniet e tyre me ilirët SH 2, 1971, f. 25, sh. 2 me gjithë bibliografi.
S. Anamali, Qytetet, po aty, f. 125. H. Myrto, Probleme nga historia më e hershme e Durrësit SH 2, 1986, f. 129 v.
P. Skok, në Arh. za arb. star. II 111 v.
Shiko vërejtjet e bëra nga W. Cimochowski, Recherches sur l'histoire du sandhi dans la langue albanais, në “Lingua Posnaniensis”, VIII 136 v.
Në revistën Zeitschrift für romanische Philologie, 54, 1954, f. 175.
R. Doçi, Ndihmesa e E. Çabejt në fushën e onomastikës, në vëll. “Eqrem Çabej”, Prishtinë, 2003, f. 147 v.
Fjalor i gjuhës së sotme shqipe, Tiranë, 1980, f. 1676.
R. Doçi, Ndihmesa, po aty, f. 147.
Shiko për këtë R. Ushaku, Ulqini në gjurmët e shekujve, Ulqin 1991, f. 15.
J. G. von Hahn, Albanesische Studien, Jena 1854 I, 238, 242.
Sh. Demiraj, Epiri, pellazgët, etruskët dhe shqiptarët, Tiranë, 2008, f. 52 v (Kreu i dytë).
D. Luka, Në kërkim të gjurmëve ilire, shiko “Studime gjuhësore” VI, Shkodër, 2001, f. 23, shën. nr. 4.
Historia e Shqipërisë, Tiranë, 1959, f. 104.
S. Pulaha, Elementi shqiptar sipas onomastikës së krahinave të sanxhakut të Shkodrës, në “Studime historike”, 1972/2.
K. Frashëri, Trojet e shqiptarëve në shek. XV, “Konferenca II e studimeve albanologjike” I, Tiranë, 1976. P. Thëngjilli, Disa aspekte të kombësisë shqiptare në burimet osmane të shek. XV-XVI, në vëll. “Shqiptarët dhe trojet e tyre”, Tiranë, 1982, f. 327 v.
J. Zaimov, Bulgarskie geografičeskoe nazvanija v Albanii XV veka, “Studia balcanica”, nr. 1, Sofija, 1970, f. 179.
Kumtesë e mbajtur në “Second international Symposium on: ISLAMIC CIVILISATION IN THE BALKANS” (“Qytetërimi Islam në Ballkan”), organizuar nga Qendra e Kërkimeve për Historinë, Artin dhe Kulturën Islame (IRCICA), Stamboll; Akademia e Shkencave e Shqipërisë; Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave dhe Universiteti i Tiranës; Tiranë, më 5-7 dhjetor 2003.
S. Pulaha, Mbi gjendjen në vitet 20-30 të shek. XV SH 4, 1970; K. Biçoku, Pozita administrative dhe politike e krahinës së Misies SH 2, 1973 etj.
BO 321-322.
K. Biçoku, Pozita administrative dhe politike e krahinës së Misies, SH 2 1973.
S. Pulaha, Mbi gjendjen, po aty.
Sűreti A.
BO 326-375.
Defter-i liva-i Ohri, cilt. I-II, Tapu ve kadastro umum müdürlügünüm arşivi, Ankara, defter nr. 27, fl. 115-130; si edhe S. Pulaha, Mbi gjendjen, po aty, f. 119-120.
Një pasqyrë përafërsisht të plotë të studimeve të kryera në këtë fushë të dijes në periudhën 1945-1974 e gjejmë te P. Daka, Bibliografia e studimeve dhe artikujve për gjuhën shqipe, Tiranë, 1975 dhe vazhdimin në revistën “Studime filologjike” deri në vitin 1984.

References

SGJ VII (kap. I: 1. Deklaratë e gjuhëtarëve të Shkodrës; 2. Disa tipare të përgjithshme të gjuhës letrare të njësuar; 3. E vërteta mbi konferencën shkencore “Gjuha letrare kombëtare dhe bota shqiptare sot”; 4. Përse ithtarët e Kongresit të Drejtshkrimit nuk e pranojnë debatin shkencor?; 5. Duke lexuar intervistën e “shokut” Jorgo Bulo; 6. Gjuha letrare shqipe në rrjedhë të kohëve). SGJ VIII (kap. I: 1. 10-vjetori i “Deklaratës” së gjuhëtarëve të Shkodrës; 2. A mund të zgjerohet baza dialektore e shqipes standard?). SGJ IX (kap. II: 1. Pikëpamjet e Gjergj Fishtës për gjuhën e përbashkët letrare shqipe; 2. Pikëpamjet e prof. Arshi Pipës për shqipen standard). SGJ XIII A mund të zgjerohet baza dialektore e shqipes standard?

SGJ VIII, f. 14-47. Shiko tani edhe SGJ XIII, ku ky shkrim është zgjeruar, plotësuar dhe shtuar edhe me një Apendix, në të cilin jepen shpjegime edhe për probleme të tjera, që kanë lidhje me çështjen në fjalë.

A. Kostallari, Gjuha letrare kombëtare shqipe dhe epoka jonë, “Studime filologjike”, 1984/4, f. 38 (shiko tabelën).

A. Kostallari, Mësimet e shokut Enver Hoxha - baza e politikës gjuhësore të partisë e të shtetit tonë socialist, “Studime filologjike” 1985/2, f. 60.

A. Kostallari, Gjuha letrare 27.

Po aty, f. 26 v.

Po aty, f. 53 (shën. nr. 4).

Nr. 5-6, 1991, f. 21 v.

R. Ismajli, “Në gjuhë” dhe “Për gjuhë” (Rrjedhat e planifikimit të shqipes në Kosovë 1945-1968), Pejë, 1998.

Khs. këtu një shprehje të M. Çelikut, mbajtur në “Seminarin XVII Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare”: “Për mendimin tonë duhet të merren në konsideratë me përparësi mendimet e vlefshme të shprehura në disa kumtesa të mbajtura në Kongresin e Drejtshkrimit, që u anashkaluan ose u nënvleftësuan në materialet përfundimtare të Kongresit të Drejtshkrimit.” (Kumtesa me titull Probleme të diskutueshme rreth “Drejtshkrimit të gjuhës shqipe” të vitit 1973, f. 219).

I. Ajeti, Shqipja standarde dhe shoqëria kosovare sot, në “Studime filologjike”, 2002/3-4, f. 25.

Është fjala për dy vëllime me titull “Mendimi politik e shoqëror i Rilindjes Kombëtare Shqiptare” (përmbledhje artikujsh shtypi), për të cilat Ajeti nuk ka dhënë as vendin e as vitin e botimit.

I. Ajeti, Shqipja standarde 25.

G. I. Entrej, Albanskij jazyk, Leningrad, 1982, f. 4 (përmendur sipas Rolf Ködderitzsch, Për një gjuhë letrare kombëtare shqipe, në rev. “Hylli i dritës”, nr. 1-2, 1996, f. 3).

A. Kostallari, Gjuha e sotme letrare shqipe dhe disa probleme themelore të drejtshkrimit të saj, në vëll. “Kongresi i drejtshkrimit të gjuhës shqipe” I, Tiranë, 1973, f. 88.

Në diskutimet, që u zhvilluan në Seminarin XVII për gjuhën standard, polemikat e replikat qenë të shumta. Sesioni i pasdites, që qe parashikuar të zhvillohej në dy orë, e vetëm nga fundi i tij do të diskutohej për gjuhën letrare kombëtare, vazhdoi edhe tri orë të tjera, dhe u mbyll pasi u sëmur prof. Ajeti, teksa po diskutonte, aty nga ora 23 e mbrëmjes.

F. Rakaj, Diskutim rreth referimeve të Bahri Becit ..., në përmbledhjen “Seminari XVII Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare”, Tiranë, 1995, f. 742.

I. Bajçinca, Diskutim rreth referimit të Bahri Becit ..., “Seminari XVII Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën shqiptare”, f. 745.

I. Bajçinca, Shqipja standarde sot dhe disa prirje zhvillimi, “Studime filologjike”, 2002/3-4, f. 69.

Po aty, f. 72 v.

E. Sedaj, Baza argumentuese e polemikave aktuale për gjuhën e njësuar, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 3-6, 2000.

“Unë mendoj se gjëja e parë që do bërë me qëllim të pasurimit të shqipes është së pari të dëgjojmë mirë njëri-tjetrin ...”, gazeta “Java”, Prishtinë, 1 kallnor, 2002, f. 26.

D. Luka, Studime gjuhësore VII, Shkodër, 2001, f. 11-43. Studime gjuhësore VIII, Shkodër, 2003, f. 7-59.

Për sa më sipër e për hollësi të mëtejme shiko D. Luka, SGJ VIII 10-vjetori 7 v; aty edhe bibliografia përkatëse.

Studime filologjike, 2002/3-4, f. 5 v.

B. Beci, Probleme të politikës gjuhësore dhe të planifikimit gjuhësor në Shqipëri, Pejë, 2000.

R. Ismajli, “Në gjuhë” dhe “Për gjuhë” (Rrjedhat e planifikimit të shqipes në Kosovë 1945-1968), Pejë, 1998.

E. Sedaj, Baza argumentuese e polemikave aktuale për gjuhën e njësuar, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 3-6, 2000.

D. Luka, SGJ VII 10 v.

Ja si shprehet për këtë çështje B. Beci: “Edhe tani, pas ngjarjeve të marsit të vitit 1997, pra pas disa vitesh në “demokraci”, ata vazhdojnë si dikur të organizojnë “konferenca shkencore përkujtimore” pa praninë e mendimit alternativ, duke vazhduar t’i etiketojnë “kundërshtarët e tyre” jo më si “armiq klase”, po si “antikombëtarë” (Probleme të politikës 9).

Nga një intervistë e prof. R. Ismajlit, dhënë në gazetën “Shekulli” (të dt. 24 maj 2006), morëm vesh se ky Komision qenka emërtuar “Këshilli Akademik për Gjuhën Shqipe”. Në këtë intervistë na bënë përshtypje dy fraza hermetike, që duheshin zbërthyer, për të mos ngjallur në të ardhmen diskutime. Së pari titulli: “Kongresi i Drejtshkrimit sot nuk na ndih” dhe, së dyti, “mënyra se si është vepruar me Kongresin e Drejtshkrimit në rrethanat e sotme nuk duket e mundshme”.

Sipas intervistës së mësipërme, ajo është mbajtur në Prishtinë, më 12 maj 2006.

Gazeta “Shqip”, viti I, nr. 124, 15 korrik 2006, f. 40.

Po aty, f. 40.

Deklaratë e gjuhëtarëve të Shkodrës, në D. Luka, SGJ VII 11 v. (Khs. edhe D. Luka, 10-vjetori i “Deklaratës” së gjuhëtarëve të Shkodrës, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 1-3, 2002; gjithashtu D. Luka, SGJ VIII 7 v).

D. Luka, SGJ VII (f. 9-43); SGJ VIII (f. 5-47); SGJ IX (f. 7-35; 77-91). Aty edhe bibliografia përkatëse.

D. Luka, SGJ IX 91. Pika nr. 4, është nxjerrë nga gazeta “Koha jonë”, e mërkurë, dt. 2 gusht, 2006, f. 21.

D. Luka, Pikëpamjet e gjuhëtarëve shkodranë për “Gjuhën letrare të njësuar”, në gazetën “Rilindja”, Tiranë, 17 shtator 1996.

D. Luka, Gjuha letrare shqipe në rrjedhë të kohëve, në rev. “Phoenix”, Shkodër, nr. 5-6, 1998.

D. Luka, Studime gjuhësore, VII, Shkodër, 2002, f. 33 v.

Po aty, f. 44.

Më dt. 8 tetor 2010 mora një imeil me këtë përmbajtje:

“Qendra e Studimeve Albanologjike, përmes Institutit të Gjuhësisë dhe Letërsisë, organizon në muajin dhjetor të këtij viti konferencën shkencore mbarëkombëtare me temë Shqipja në etapën e sotme: politikat e pasurimit dhe të përmirësimit të standardit”.

Thirrja për kontribut (bashkangjitur) ju drejtohet ju që keni dëshmuar ose keni vullnetin të dëshmoni aftësitë dhe kompetencat tuaja prej profesionistësh të gjuhësisë dhe ju …

Ju ftojmë pra që t’i harmonizojmë qëllimet dhe kompetencat tona për t’i njohur shqipes mundësi e rrugë zhvillimi të sigurta në përputhje me natyrën e saj dhe me stadin e sotëm të zhvillimeve mbarëkombëtare e globale.

Me besim në mirëkuptimin dhe në bashkëpunimin tuaj.”

Këtë ftesë për pjesëmarrje e pasonte një fletë me adresa të pafund. Ishte pra, një THIRRJE PËR KONTRIBUT.

Më pas shpalosej programi i kësaj konference, i plotësuar tërësisht deri në detajet më të hollësishme.

Duket që ndodheshim para një organizimi të ri, për të cilin nuk ishim mësuar ende. Veçanërisht ne të vjetrit.

Pra ftoheshin të gjithë pa përjashtim, të gjithë ata që kishin dëshirë të merrnin pjesë në këtë konferencë dhe të jepnin aty mendimin e vet krejtësisht të pavarur e të pakontrolluar a censuruar.

Më 7 dhjetor 2010 na u dërgua po në mënyrë elektronike programi i konferencës. Gjithashtu edhe vendi ku do të mbahej kjo konferencë së bashku me të gjitha hollësitë e vendosjes së njerëzve në hotel, salla ku do të mbahej mbledhja etj. etj.

Gjithçka po shkonte shumë mirë.

Konferenca do të zhvillohej në tri ditë (15-17 dhjetor) në 5 seanca ku do të mbaheshin 10 referate dhe 29 kumtesa që, së bashku me fjalën e hapjes, bëheshin plot 40 copë.

Në këtë konferencë kumtuan 7 akademikë dhe 28 profesorë. Të gjithë pjesëmarrësit ishin gjuhëtarë. Të gjithë pjesëmarrësit në këtë konferencë jo vetëm mbajtën krejt lirshëm e pa asnjë kufizim kumtesat e tyre, por edhe i argumentuan ato më tej veçanërisht ndër diskutimet e lirshme e pa asnjë kufizim.

Në ditën e fundit konferenca nxori Përfundimet. Në pikën e parë të tyre thuhej: “1. Megjithëse u vendos në një epokë të ngarkuar me ideologji dhe me mungesë të lirisë shkencore, standardi gjatë gjithë këtyre viteve e ka dëshmuar vlefshmërinë e tij”.

Më 22 dhjetor (2010) Qendra e Studimeve Albanologjike njoftonte të gjithë pjesëmarrësit e konferencës së dhjetorit se kumtesat e mbajtura aty qenë pasqyruar të gjitha në internet dhe ftonte të gjithë t’i rishikonin para se ato të merrnin formën përfundimtare për botim.

Më demokratike se kaq nuk ishim mësuar ndonjëherë të merrnim pjesë në tubime shkencore.

Kongresi i drejtshkrimit të gjuhës shqipe I, Tiranë, 1973, f. 194.

D. Luka, Studime gjuhësore, IX, Shkodër, 2006, f. 79 v.

Hylli dritës, nr. 12, 1930 (cituar sipas: Fishta, Estetikë dhe Kritikë, Tiranë, 1999, f. 95).

A. Hadri, Një komb - një gjuhë letrare kombëtare, “Kongresi i drejtshkrimit të gjuhës shqipe” I, Tiranë, 1973, f. 70 v.

Hans-Joachim Lanksch, Disa mendime dhe përcaktime rreth gjuhës së sotme zyrtare shqipe, në rev. “Hylli i dritës”, nr. 5-6, 1994, f. 16.

Cituar sipas R. Ismajlit, “Në gjuhë” dhe “Për gjuhë” (Rrjedhojat e planifikimit të shqipes në Kosovë, 1945-1965), Pejë, 1998, f. 215.

Mendësia e mykur komuniste për mënyrën e organizimit të këtyre tubimeve, shfaqet qartë te një intervistë e Emil Lafes, dhënë gazetës “Gazeta shqiptare”, dt. 6 nëntor 2011, ku thuhet: “Pas konferencës së organizuar vjet në mes të dhjetorit në një hotel të Plazhit të Durrësit, me pjesëmarrje të kufizuar si të thuash, gati me dyer të mbyllura ...”

D. Luka, A mund të zgjerohet baza dialektore e shqipes standard?, në vëll. “Studime gjuhësore”, VIII, Shkodër, 2003, f. 46 v.

D. Luka, Përse ithtarët e Kongresit të Drejtshkrimit nuk e pranojnë debatin shkencor?, referat i mbajtur në Simpoziumin “Martin Camaj. Tradita dhe bashkohësia” (organizuar në Shkodër, më 24 qershor 1993) dhe botuar në vëllimin me të njëjtin titull, Shkodër, 1994, f. 28 v.

Për profesor E. Hamp, thuhet: “... me gjithë moshën e thyer, është sot një ndër personalitetet e fushës së indoevropianishtes. Shkruan shkurt e në mënyrë lakonike; gjithnjë shtron probleme të pazgjidhura deri më tani, ose të diskutueshme, me përpjekjen për t’i zgjidhur, duke dhënë një ndihmesë të rëndësishme në këtë fushë të dijes.”

D. Luka, Sprovë për periodizimin e historisë së gjuhës shqipe, në vëllimin “Selman Riza, gjuhëtar i shquar” (Në 100-vjetorin e lindjes), “Studime shqiptare 16”, Shkodër, 2010, f. 29 v.

D. Luka, SGJ VII, f. 72.

Po aty, f. 75.

D. Luka, SGJ IX, f. 185 v.

Prejardhja, po aty, f. 26.

Prejardhja, po aty, f. 26. Meqë teksti i artikullit në fjalë është botuar me pasaktësi e gabime në mungesë fontesh për shenjat diakritike të përdorura nga autori, ne kemi dhënë saktësisht tekstin sipas versionit të shkurtuar nga vetë autori, shpërndarë ditën e Seminarit, kur u lexua kumtesa në fjalë.

Po aty, f. 26.

Грамматика современного русского литературного языка, Москва, 1970, f. 33. I. Dubois, Dict. 21. Shiko edhe R. Memushaj, Këmbimet si objekt i morfonologjisë, në “Studime filologjike”, 1983/4, f. 91 v.

Khs. E. Çabej, Studime etimologjike në fushë të shqipes, IV, Tiranë, 1996, f. 344 v. Sh. Demiraj, Gramatikë historike e gjuhës shqipe, Tiranë, 1986, f. 665 v. D. Luka, Foljet supletive në gjuhën shqipe (Vështrim historik), në vëll. “Studime gjuhësore”, V, Shkodër, 199, f. 196-214, me gjithë bibliografi.

Prejardhja, po aty, f. 26.

Tukididi, Historiae, I, 24, 1 v.

Shiko për këtë S. Anamali, Qytetet Dyrrah e Apolloní dhe marrëdhëniet e tyre me ilirët SH 2, 1971, f. 25, sh. 2 me gjithë bibliografi.

S. Anamali, Qytetet, po aty, f. 125. H. Myrto, Probleme nga historia më e hershme e Durrësit SH 2, 1986, f. 129 v.

P. Skok, në Arh. za arb. star. II 111 v.

Shiko vërejtjet e bëra nga W. Cimochowski, Recherches sur l'histoire du sandhi dans la langue albanais, në “Lingua Posnaniensis”, VIII 136 v.

Në revistën Zeitschrift für romanische Philologie, 54, 1954, f. 175.

R. Doçi, Ndihmesa e E. Çabejt në fushën e onomastikës, në vëll. “Eqrem Çabej”, Prishtinë, 2003, f. 147 v.

Fjalor i gjuhës së sotme shqipe, Tiranë, 1980, f. 1676.

R. Doçi, Ndihmesa, po aty, f. 147.

Shiko për këtë R. Ushaku, Ulqini në gjurmët e shekujve, Ulqin 1991, f. 15.

J. G. von Hahn, Albanesische Studien, Jena 1854 I, 238, 242.

Sh. Demiraj, Epiri, pellazgët, etruskët dhe shqiptarët, Tiranë, 2008, f. 52 v (Kreu i dytë).

D. Luka, Në kërkim të gjurmëve ilire, shiko “Studime gjuhësore” VI, Shkodër, 2001, f. 23, shën. nr. 4.

Historia e Shqipërisë, Tiranë, 1959, f. 104.

S. Pulaha, Elementi shqiptar sipas onomastikës së krahinave të sanxhakut të Shkodrës, në “Studime historike”, 1972/2.

K. Frashëri, Trojet e shqiptarëve në shek. XV, “Konferenca II e studimeve albanologjike” I, Tiranë, 1976. P. Thëngjilli, Disa aspekte të kombësisë shqiptare në burimet osmane të shek. XV-XVI, në vëll. “Shqiptarët dhe trojet e tyre”, Tiranë, 1982, f. 327 v.

J. Zaimov, Bulgarskie geografičeskoe nazvanija v Albanii XV veka, “Studia balcanica”, nr. 1, Sofija, 1970, f. 179.

Kumtesë e mbajtur në “Second international Symposium on: ISLAMIC CIVILISATION IN THE BALKANS” (“Qytetërimi Islam në Ballkan”), organizuar nga Qendra e Kërkimeve për Historinë, Artin dhe Kulturën Islame (IRCICA), Stamboll; Akademia e Shkencave e Shqipërisë; Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave dhe Universiteti i Tiranës; Tiranë, më 5-7 dhjetor 2003.

S. Pulaha, Mbi gjendjen në vitet 20-30 të shek. XV SH 4, 1970; K. Biçoku, Pozita administrative dhe politike e krahinës së Misies SH 2, 1973 etj.

BO 321-322.

K. Biçoku, Pozita administrative dhe politike e krahinës së Misies, SH 2 1973.

S. Pulaha, Mbi gjendjen, po aty.

Sűreti A.

BO 326-375.

Defter-i liva-i Ohri, cilt. I-II, Tapu ve kadastro umum müdürlügünüm arşivi, Ankara, defter nr. 27, fl. 115-130; si edhe S. Pulaha, Mbi gjendjen, po aty, f. 119-120.

Një pasqyrë përafërsisht të plotë të studimeve të kryera në këtë fushë të dijes në periudhën 1945-1974 e gjejmë te P. Daka, Bibliografia e studimeve dhe artikujve për gjuhën shqipe, Tiranë, 1975 dhe vazhdimin në revistën “Studime filologjike” deri në vitin 1984.

Hyrje e veprës “vëzhgime, kërkime dhe studime në lëmin e gjuhës shqipe” në 10 vëllime

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information