Tipare të ligjërimit administrativ në gjuhën shqipe

Rafaela Marteta

doi:10.62006/sf.v1i3-4.3343

Autorët

Rafaela Marteta

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3343

Abstract

Artikulli i mëposhtëm ka synimin modest të vërë në dukje disa veçori të përgjithshme të ligjërimit administrativ në shqipe. Në këtë artikull merret parasysh ligjërimi administrativ në cilësinë e një varieteti gjuhësor, që karakterizon tekstet me të cilat administrata publike komunikon me rrjetet jashtë institucionit, me qytetarët, me subjekte të tjera publike brenda për brenda strukturës apo dhe me vetë personelin e administratës. Si shembull mund të sjellim: qarkoret, certifikatat, formularët e ndryshëm për vetëdeklarim, formularët për deklarimin e të ardhurave, lajmërimet për shpallje konkursi, procesverbalet e policisë e tekste të tjera të kësaj natyre, të cilat studiuesi Xh. Lloshi i ndan në grupime të tjera më të mëdha duke veçuar këto kategori: tekstet ligjore, shkresat, aktet ekonomike-tregtare, formularët (...)1.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Xhevat Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, Albas, Tiranë, 2005, f. 203.
Në studimet gjuhësore italiane, termi më i përzgjedhur për përdorim është “ligjërim i specializuar”. Dy autorët (Gualdo-Telve, 2011, f. 17) parapëlqejnë të flasin për ligjërime të specializuara për dy arsye: “me gjuhë kemi parasysh kodin komunikativ verbal ekskluziv të species njerëzore; ndërsa një ligjërim mund të shprehë koncepte edhe nëpërmjet mjeteve jo verbale (...). Këto dy linja, verbale dhe joverbale “mund të kryqëzohen mes tyre dhe të bashkohen duke krijuar detaje që thjeshtojnë kuptimin dhe përvetësimin e koncepteve”.
R. Gualdo, S. Telve, Linguaggi specialistici dell’italiano, Carocci, Roma, 2011, f. 13.
Ed. Istituto Cortivo. Centro Formazione Professionale, Lingua italiana e linguaggio amministrativo, Padova, 2005, f. 188.
Agron Duro, Studime gjuhësore. Terminologji, gjuhësi kompjuterike, kritikë-bibliografi, Botimet albanologjike, Tiranë, 2012, f. 209.
Togfjalëshi gjuhë e zakonshme ndahet nga togfjalëshi ligjërim i veçantë apo ligjërim i specializuar, sepse ky i fundit merr përsipër të përshkruajë vetëm argumentin e disiplinës që do të trajtojë dhe nuk është gjithëpërfshirëse për vetë termat dhe dhe argumentet që përmban.
Xhevat Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, f. 204.
Lingua italiana e linguaggio administrativo, Ed.Istituto Cortivo. Centro Formazione Professionale, Padova, 2005, f. 188.
Sobrero (1993, p. 237) si Ainis përkrah idenë se në rastin e ligjërimit administrativ bëhet fjalë për një gjuhë sektoriale jo specialistike, meqënëse përdoret për të përballuar argumente të ndryshëm.
M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, Cleup, Padova, 2008, f. 54.
Autori sqaron se me termin “burokratik” identifikohen zyrat sipas rendit hierarkik, që sipas procedurave të veçanta përmbushin detyrat e administratës publike.
R. Gualdo, S. Telve, Lingua italiana e linguggio amministrativo, f. 6.
www.qpz.gov.al
M. Beltramo, M. T. Nesci, Dizionario di stile e scrittura, Zanichelli, Bologna, 2011, f. 544.
Formaliteti është një ndër katër veçoritë e ligjërimit publik, që Fioritto citon në Manuale di stile (1997, f. 69). Formaliteti ka të bëjë me standartet formale dhe gjuhësore të teksteve administrative, edhe për shkak të vlerës së tyre juridike. Përveç formalitetit, Fioritto citon edhe kompleksitetin, paqartësinë dhe cirkularitetin. Kompleksiteti gjuhësor i përgjigjet nevojës, që ligjërimi administrativ ka për të pasqyruar në mënyrë të detajuar kompleksitetin jashtëgjuhësor që këto tekste duhet të mbulojnë. Paqartësia është e lidhur me gjuhën “hijerëndë” të ligjeve, që entet publike duhet të përshtasin për qytetarët. Circulariteti ka të bëjë me marrësin e ndërmjetëm, siç është drejtuesi, i cili firmos përpara se teksti t’i drejtohet publikut. Manuale di stile (Fioritto, 1997, p. 69).
www.qpz.gov.al. Disa gabime të pranishme në tekstin e cituar i atribuohen origjinalit, një ndër të cilat: mungesa e ë-së në fund apo në trup të fjalës.
www.qpz.gov.al
Gramatika e gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Repubikës së Shqipërisë. Instituti i Gjuhësisë dhe Letërsisë. Tiranë, 1996, f. 191.
Xh. Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, f. 209.
Edhe kur këto formula kanë karakter këshillues, nxitës, apo lutës, duhet të mbahet gjithmonë parasysh qëllimi urdhërues i tyre, për shkak të karakterit kushtëzues (vinkolant) të teksteve administrative. E gjithë kjo duhet të shërbejë për ta vënë qytetarin para përgjegjësisë së përmbushjes së detyrimit në fjalë. Jo gjithmonë janë të efektshme, në disa raste mund edhe të mos arrijnë të bindin apo të sqarojnë marrësin për nevojën e përmbushjes së detyrimeve.
Xh. Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, f. 201.
M. Beltramo, M. T. Nesci, Dizionario di stile e scrittura, f. 543.
M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, f. 12.
F. Pellegrino, Il tempo della scrittura, “Guida agli Enti Locali”, 2002, f. 60.
F. Pellegrino, Po aty, f. 60.
M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, f. 72-73.
M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, f. 72-73.
F. Pellegrino, Il tempo della scrittura, f. 60.
D. Fortis, Il linguaggio amministrativo italiano, Revista de llengua i dret, 2005, f. 57.
M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, f. 36-37.

References

Xhevat Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, Albas, Tiranë, 2005, f. 203.

Në studimet gjuhësore italiane, termi më i përzgjedhur për përdorim është “ligjërim i specializuar”. Dy autorët (Gualdo-Telve, 2011, f. 17) parapëlqejnë të flasin për ligjërime të specializuara për dy arsye: “me gjuhë kemi parasysh kodin komunikativ verbal ekskluziv të species njerëzore; ndërsa një ligjërim mund të shprehë koncepte edhe nëpërmjet mjeteve jo verbale (...). Këto dy linja, verbale dhe joverbale “mund të kryqëzohen mes tyre dhe të bashkohen duke krijuar detaje që thjeshtojnë kuptimin dhe përvetësimin e koncepteve”.

R. Gualdo, S. Telve, Linguaggi specialistici dell’italiano, Carocci, Roma, 2011, f. 13.

Ed. Istituto Cortivo. Centro Formazione Professionale, Lingua italiana e linguaggio amministrativo, Padova, 2005, f. 188.

Agron Duro, Studime gjuhësore. Terminologji, gjuhësi kompjuterike, kritikë-bibliografi, Botimet albanologjike, Tiranë, 2012, f. 209.

Togfjalëshi gjuhë e zakonshme ndahet nga togfjalëshi ligjërim i veçantë apo ligjërim i specializuar, sepse ky i fundit merr përsipër të përshkruajë vetëm argumentin e disiplinës që do të trajtojë dhe nuk është gjithëpërfshirëse për vetë termat dhe dhe argumentet që përmban.

Xhevat Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, f. 204.

Lingua italiana e linguaggio administrativo, Ed.Istituto Cortivo. Centro Formazione Professionale, Padova, 2005, f. 188.

Sobrero (1993, p. 237) si Ainis përkrah idenë se në rastin e ligjërimit administrativ bëhet fjalë për një gjuhë sektoriale jo specialistike, meqënëse përdoret për të përballuar argumente të ndryshëm.

M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, Cleup, Padova, 2008, f. 54.

Autori sqaron se me termin “burokratik” identifikohen zyrat sipas rendit hierarkik, që sipas procedurave të veçanta përmbushin detyrat e administratës publike.

R. Gualdo, S. Telve, Lingua italiana e linguggio amministrativo, f. 6.

www.qpz.gov.al

M. Beltramo, M. T. Nesci, Dizionario di stile e scrittura, Zanichelli, Bologna, 2011, f. 544.

Formaliteti është një ndër katër veçoritë e ligjërimit publik, që Fioritto citon në Manuale di stile (1997, f. 69). Formaliteti ka të bëjë me standartet formale dhe gjuhësore të teksteve administrative, edhe për shkak të vlerës së tyre juridike. Përveç formalitetit, Fioritto citon edhe kompleksitetin, paqartësinë dhe cirkularitetin. Kompleksiteti gjuhësor i përgjigjet nevojës, që ligjërimi administrativ ka për të pasqyruar në mënyrë të detajuar kompleksitetin jashtëgjuhësor që këto tekste duhet të mbulojnë. Paqartësia është e lidhur me gjuhën “hijerëndë” të ligjeve, që entet publike duhet të përshtasin për qytetarët. Circulariteti ka të bëjë me marrësin e ndërmjetëm, siç është drejtuesi, i cili firmos përpara se teksti t’i drejtohet publikut. Manuale di stile (Fioritto, 1997, p. 69).

www.qpz.gov.al. Disa gabime të pranishme në tekstin e cituar i atribuohen origjinalit, një ndër të cilat: mungesa e ë-së në fund apo në trup të fjalës.

www.qpz.gov.al

Gramatika e gjuhës shqipe, Akademia e Shkencave e Repubikës së Shqipërisë. Instituti i Gjuhësisë dhe Letërsisë. Tiranë, 1996, f. 191.

Xh. Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, f. 209.

Edhe kur këto formula kanë karakter këshillues, nxitës, apo lutës, duhet të mbahet gjithmonë parasysh qëllimi urdhërues i tyre, për shkak të karakterit kushtëzues (vinkolant) të teksteve administrative. E gjithë kjo duhet të shërbejë për ta vënë qytetarin para përgjegjësisë së përmbushjes së detyrimit në fjalë. Jo gjithmonë janë të efektshme, në disa raste mund edhe të mos arrijnë të bindin apo të sqarojnë marrësin për nevojën e përmbushjes së detyrimeve.

Xh. Lloshi, Stilistika e gjuhës shqipe dhe pragmatika, f. 201.

M. Beltramo, M. T. Nesci, Dizionario di stile e scrittura, f. 543.

M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, f. 12.

F. Pellegrino, Il tempo della scrittura, “Guida agli Enti Locali”, 2002, f. 60.

F. Pellegrino, Po aty, f. 60.

M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, f. 72-73.

F. Pellegrino, Il tempo della scrittura, f. 60.

D. Fortis, Il linguaggio amministrativo italiano, Revista de llengua i dret, 2005, f. 57.

M. Viale, Studi e ricerche sul linguaggio amministrativo, f. 36-37.

Tipare të ligjërimit administrativ në gjuhën shqipe

Autorët

DOI:

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information