Veçori arkaike gjuhësore në të folmen e qytetit të Gjirokastrës krahasuar me gegërishten e Mesharit të Gjon Buzukut

Mimoza Karagjozi

Autorët

Mimoza Karagjozi Kore

Abstract

Të folmet e veçanta ruajnë edhe sot tipare arkaike, të cilat përbëjnë një burim të rëndësishëm të dhënash për historinë e gjuhës shqipe. Në këtë artikull do të paraqesim disa prej këtyre veçorive të ruajtura në të folmen e sotme të qytetit të Gjirokastrës, të cilat i kemi vërejtur edhe në gegërishten e librit të parë të shqipes “Meshari” të Gjon Buzukut. Gjuha shqipe konsiderohet si një gjuhë inovuese, por jo të dyja dialektet kryesore të saj kanë ecur krah më krah në këtë proces. Fillimisht toskërishtja pësoi një evolucion më të shpejtë se gegërishtja, megjithatë, në të gjenden ende tipare të krahasueshme me shqipen e teksteve te vjetra të Veriut, të cilat hedhin dritë e na shpien në gjurmët e një shqipeje më unitare. Afritë e të dyja dialekteve si dhe shfaqja e dukurive të përbashkëta në to janë bërë objekt studimi edhe më parë nga studiues të ndryshëm, si: M. La Piana, J. Rrota, G. Petrotta, G. Meyer, N. Jokli. Më vonë ato u rimorën edhe nga E. Çabej, Sh. Demiraj, K. Topalli etj. J. Rrota vuri re se me gjithë që ky libër është shkruar gegërisht, prapë kemi në të mënyra që janë sot të përdorura më fort nga krahu i Toskërisë1.

Downloads

Download data is not yet available.

References

J. Rrota, “Hylli i Dritës”, VI, 48.
La Piana, I dialetti siculo-albanesi, in: “Studi linguistici albanesi. Varia 1949”, ribotuar në “Albanesi in Sicilia”/ F. Giunta… [et al.]; a cura di Matteo Mandalà, A. C. Mirror, Palermo, 2003, f. 100 (conclusione).
E. Çabej, Disa aspekte të fonetikës historike të shqipes në dritën e gjuhës së Gjon Buzukut, në: “Studime Gjuhësore”, VI, f. 183.
E. Çabej, Personaliteti i autorit në dritën e veprës, “Meshari”, Parathënie, f. 20.
Musine Kokalarit, është shkrimtarja e parë femër shqiptare deri në vitet ’60. Në veprat e saj: Siç më thotë nënua plakë, Rreth vatrës si dhe Sa u tunt jeta të përmbledhura në M. Kokalari, “Vepra”, Prishtinë, 2004, i është përmbajtur të folmes së qytetit të saj, veçanërisht asaj të grave gjirokastrite.
J. Rrota, Hulumtime dhe shenjime mbi Gjon Buzukun, BShSh 3, 1956, f. 179.
S. Riza, Nyjat e shqipes në tekstet e pesë autorëve tanë më të vjetër, në: “Vepra”, 1, Prishtinë, 1996, f. 448-449.
E. Çabej, “Meshari”i Gjon Buzukut, Tiranë, 1968, f. 55.
B. Beci, Rreth të ashtuquajturës “h” irracionale në veprën e Gjon Buzukut, SF, 1991/3-4, f. 119.
R. Ismajli, Grafia e Buzukut dhe disa çështje të sistemit fonetik të shqipes, “Gjurmime albanologjike”, SShF VII.
K. Topalli, Rreth vlerës së shkronjës h në “Mesharin e Gjon Buzukut”, SF, 1993/1-4, f. 97.
K. Topalli, Dukuritë fonetike të sistemit bashkëtingëllor të gjuhës shqipe, Tiranë, 2004, f. 95.
E. Çabej, Gjon Buzuku dhe gjuha e tij në “Buzuku dhe gjuha e tij”, Tiranë, 2005, f. 76.
A. Omari, Tipare arkaike në gjuhën e Bogdanit: përkime me të folmet e Jugut, në: Wir sind die Deinen. Studien zur albanischen Sprache, Literatur und Kulturgeschichte, dem Gedenkenan Martin Camaj (1925-1992) gewidmet, Albanische Forschungen 29, Hgg. Von Bardhyl Demiraj, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden, 2010, f. 356-374.
E. Çabej, Fonetika e Gj. Buzukut, (Spirantet) në “Studime Gjuhësore”, VI, Prishtinë, f. 173 (shënim në fundfaqe).
Gjon Buzuku dhe gjuha e tij, “Studime Gjuhësore”, VI, Prishtinë, f. 71.
E. Çabej, po aty, f. 109.
E. Çabej, Gjon Buzuku dhe gjuha e tij në “Buzuku dhe gjuha e tij”, Tiranë, 2005, f. 108.
M. Totoni, E Folmja e Bregdetit të Poshtëm, SF, Tiranë, 1964, 1, f. 148; Q. Haxhihasani, Vështrim i përgjithshëm mbi të folmen e banorëve të Çamërisë, “Dialektologjia Shqiptare”, I, 1971, f. 172; E. Lafe, E Folmja e Nikaj-Mërturit, SF, 1964/3, f. 122; Gj. Shkurtaj, E folmja e Rranxave të Mbishkodrës, “Dialektologjia Shqiptare”, IV, 1982, f. 208; E folmja e Kelmendit, “Dialektologjia Shqiptare”, III, 1975, f. 45; Xh. Gosturani, E folmja e Hasit, “Dialektologjia Shqiptare”, III, 1975, f. 231; Pino Siciliano, Fjalorth i së folmes arbëreshe të Qanës, “Dialektologjia Shqiptare”, VI, 1990, f. 483; R. Memushaj, Helena Grillo, Vendi i së folmes së Himarës në dialektin jugor të shqipes, SF, 2009/1-2, f. 29-62.
E. Çabej, po aty VII, Prishtinë, f. 121.
E. Çabej, po aty VII, Prishtinë, f. 121.
Shembullin e fundit ne nuk e kemi ndeshur në Gjirokastër, por kur ia kujton një të moshuari, pranon se ashtu thuhej.
S. Mansaku, Disa veçori morfo sintaksore të librit të parë në gjuhën shqipe, “Buzuku dhe gjuha e tij”, Tiranë, 2005, f. 353.

References

J. Rrota, “Hylli i Dritës”, VI, 48.

La Piana, I dialetti siculo-albanesi, in: “Studi linguistici albanesi. Varia 1949”, ribotuar në “Albanesi in Sicilia”/ F. Giunta… [et al.]; a cura di Matteo Mandalà, A. C. Mirror, Palermo, 2003, f. 100 (conclusione).

E. Çabej, Disa aspekte të fonetikës historike të shqipes në dritën e gjuhës së Gjon Buzukut, në: “Studime Gjuhësore”, VI, f. 183.

E. Çabej, Personaliteti i autorit në dritën e veprës, “Meshari”, Parathënie, f. 20.

Musine Kokalarit, është shkrimtarja e parë femër shqiptare deri në vitet ’60. Në veprat e saj: Siç më thotë nënua plakë, Rreth vatrës si dhe Sa u tunt jeta të përmbledhura në M. Kokalari, “Vepra”, Prishtinë, 2004, i është përmbajtur të folmes së qytetit të saj, veçanërisht asaj të grave gjirokastrite.

J. Rrota, Hulumtime dhe shenjime mbi Gjon Buzukun, BShSh 3, 1956, f. 179.

S. Riza, Nyjat e shqipes në tekstet e pesë autorëve tanë më të vjetër, në: “Vepra”, 1, Prishtinë, 1996, f. 448-449.

E. Çabej, “Meshari”i Gjon Buzukut, Tiranë, 1968, f. 55.

B. Beci, Rreth të ashtuquajturës “h” irracionale në veprën e Gjon Buzukut, SF, 1991/3-4, f. 119.

R. Ismajli, Grafia e Buzukut dhe disa çështje të sistemit fonetik të shqipes, “Gjurmime albanologjike”, SShF VII.

K. Topalli, Rreth vlerës së shkronjës h në “Mesharin e Gjon Buzukut”, SF, 1993/1-4, f. 97.

K. Topalli, Dukuritë fonetike të sistemit bashkëtingëllor të gjuhës shqipe, Tiranë, 2004, f. 95.

E. Çabej, Gjon Buzuku dhe gjuha e tij në “Buzuku dhe gjuha e tij”, Tiranë, 2005, f. 76.

A. Omari, Tipare arkaike në gjuhën e Bogdanit: përkime me të folmet e Jugut, në: Wir sind die Deinen. Studien zur albanischen Sprache, Literatur und Kulturgeschichte, dem Gedenkenan Martin Camaj (1925-1992) gewidmet, Albanische Forschungen 29, Hgg. Von Bardhyl Demiraj, Harrassowitz Verlag, Wiesbaden, 2010, f. 356-374.

E. Çabej, Fonetika e Gj. Buzukut, (Spirantet) në “Studime Gjuhësore”, VI, Prishtinë, f. 173 (shënim në fundfaqe).

Gjon Buzuku dhe gjuha e tij, “Studime Gjuhësore”, VI, Prishtinë, f. 71.

E. Çabej, po aty, f. 109.

E. Çabej, Gjon Buzuku dhe gjuha e tij në “Buzuku dhe gjuha e tij”, Tiranë, 2005, f. 108.

M. Totoni, E Folmja e Bregdetit të Poshtëm, SF, Tiranë, 1964, 1, f. 148; Q. Haxhihasani, Vështrim i përgjithshëm mbi të folmen e banorëve të Çamërisë, “Dialektologjia Shqiptare”, I, 1971, f. 172; E. Lafe, E Folmja e Nikaj-Mërturit, SF, 1964/3, f. 122; Gj. Shkurtaj, E folmja e Rranxave të Mbishkodrës, “Dialektologjia Shqiptare”, IV, 1982, f. 208; E folmja e Kelmendit, “Dialektologjia Shqiptare”, III, 1975, f. 45; Xh. Gosturani, E folmja e Hasit, “Dialektologjia Shqiptare”, III, 1975, f. 231; Pino Siciliano, Fjalorth i së folmes arbëreshe të Qanës, “Dialektologjia Shqiptare”, VI, 1990, f. 483; R. Memushaj, Helena Grillo, Vendi i së folmes së Himarës në dialektin jugor të shqipes, SF, 2009/1-2, f. 29-62.

E. Çabej, po aty VII, Prishtinë, f. 121.

Shembullin e fundit ne nuk e kemi ndeshur në Gjirokastër, por kur ia kujton një të moshuari, pranon se ashtu thuhej.

S. Mansaku, Disa veçori morfo sintaksore të librit të parë në gjuhën shqipe, “Buzuku dhe gjuha e tij”, Tiranë, 2005, f. 353.

Veçori arkaike gjuhësore në të folmen e qytetit të Gjirokastrës krahasuar me gegërishten e Mesharit të Gjon Buzukut

Autorët

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information