Realizmi socialist përballë shkollave të tjera me bazë realizmin

Arian Leka

Autorët

Arian Leka

Abstract

Vështruar në rrafshin letrar dhe kulturor, realizmi shfaqet si një term tejet përgjithësues, pas së cilit gjallojnë një mori ngjyresash dhe përthyerjesh sa politike, po aq edhe poetike, estetike dhe etike. Në rrafshin letrar dhe kulturor, realizmi ravijëzohet si lëvizje që mund të vendoset lehtësisht brenda kuadrit historik. Kjo do të thotë se realizmi në rrafshin artistik dhe kulturor mund të përcaktohet qartë në koordinatat kohë-hapësirë, siç përcaktohen qartë edhe rrethanat që mundësuan lindjen dhe lëvrimin e tij.

Downloads

Download data is not yet available.

References

Termi realizëm përshkrimor nuk i referohet vetëm realizmit përshkrues, që mbështetet në realitet dhe që ndërvepron me të, cilësuar shpesh edhe si “realizëm kritik” e që lidhet jo me realizmin socialist, por me lëvizjen artistike të realizmit social. Termi nuk përkon me realizmin, por me konceptin filozofik që shtjellon marrëdhëniet mes “botën sikundër është” dhe përcaktimin e asaj forme të botës që nuk ekziston tjetërkund përveçse në idetë e perceptuesit, duke kundërvënë realitetin përshkrues ndaj realitetit të urdhëruar (preskriptiv), diktues në zbatimin e një norme, rregulli a metode të vetme. Kjo formë e realizmit, që merr pamjen e “realizmit në sytë e shtetit”, gjen mbështetje mes të tjerëve edhe në artikullin What’s the Matter with Realism, me autor Justin Rosenberg: Review of International Studies, “Cambridge University Press”, Vol. 16, No. 4, Oct., 1990, f. 285-303.
J. Ruskin, Modern Painter, botimi i tretë, “Dent Editions”, London, 1970, v. 3, f. 151.
W. Scott, The Art of Copying From Nature – Review of Jane Austen’s Emma, botuar në: Sir Walter Scott: On Novelists and Fiction, “Routledge”, London 1968, f. 230.
Shih É. Zola, Méthode de travail et style, Lettre du 27 juin 1890 à Jules Héricourt, un ami écrivain.
É. Zola, Documents littéraires: OEuvres complètes, “Bernouard”, Paris, 1988, vëll. 45, f. 151.
Krahaso Geörgy Lukács, artikull mbi Balzac-un dhe realizmin francez, Theories of Authorship. John Caughie, “Routledge”, London&New York, 1984, f. 8-15.
Term i shtjelluar në veprën Theories of Authorship, John Caughie, “Routledge”, London, 1984.
Për më gjerësisht shih edhe R. Barthes, The Death of the Author, “Aspen”, nr. 5-6, 1967 si dhe M. Foucault, What is an author?, Paris, 1967, “Basil Blackwell”, Oxford 1977.
Rreth mendimeve mbi dilemën rreth autorit (Foucault), autorin, autoritetin, institucionin dhe identitetin e autorit produkt shoqëror (Barthes), veç filozofëve dhe studiuesve janë shprehur edhe shkrimtarë, si S. Mallarmé apo M. Proust, të cilët u përfshinë në debatin e çshenjtërimit të autorit, si koncept romantik, që ka mbijetuar në versione të reja (Krijuesi, Demiurgu, Gjeniu). Shih edhe J. Derrida: The Law of Genre. “Universite de Strasbourg”, 4 - 8 juillet 1979, f. 203-233.
G. Lukács, Telling or Describing? – On the Discussion about Naturalism and Formalism, “Merlin Press”, Manchester, 1971, f. 130-142.
B. Brecht, Against Georg Lukács, botuar në: Aesthetics and Politics, f. 72.
R. Bowlby, Adventures in Realism. Introduction: Reclaiming Realism. “Blackwell”, 2001, f. 8.
Rreth argumentit shih B. Taylor, Adventures in Realism. “Blackwell Publishing”, 2007: Socialist Realism: “To depict reality in its revolutionary development”, Kapitulli 8, f. 142-157.
E. Leslie, Adventures in Realism. Interrupted Dialogues of Realism and Modernism: “The fact of new forms of life, already born and active”. Kapitulli 7, f. 125-141.
Mbi termat e cilësuar shih Kapitullin 11 të botimit Adventures in Realism. Michael Löwy. The Current of Critical Irrealism: “A moonlit enchanted night”, f. 193-205.
J. Ph. Kain, Marx and modern political theory, Kap. III, Capitalism and Diversity, f. 264.
Shih artikullin me titull “Roli i kulturës në Shqipërinë e sotme”, Bota e Re, No. 1, Tiranë, 1945.
Shih N. Bulka, Vepra të zgjedhura, “Rilindja”, Prishtinë, 1969.
J. Marlekaj, Shkrimtarët e sotëm, “Hylli i Dritës”, No. 12, 1933, f. 564.
F. E. Ndocaj, Literatura ç’asht, si asht’ e si duhet të jetë, “Fryma”, No. 1, Shkodër, Kallnuer 1944, f. 13.
Shih I. Bebeziqi në Revista Letrare, No. 12, Tiranë, 1944.
Shih rubrikën Recensime, botuar në “Fryma”, No. 5, Tiranë, 1944.
Q. Draçini, Vepra poetike e Migjenit, “Fryma”, No. 3, Shkodër, 1944.
Shih K. Maloki, A asht poet Lasgush Poradeci, “Përpjekja shqiptare”, No. 25, Tiranë, 1939.
O. Plumbi, Vajza shqiptare dhe problemi i saj, “Përpjekja Shqiptare”, Nr. 25-27, f. 77-78, Tiranë, 1939.
Q. Draçini, Vepra poetike e Migjenit, “Fryma”, No. 3, No.4, Shkodër, 1944.
V. Koça, “Kuvendime të kohës...”, Tomori i vogël, Nr. 5, Tiranë, 1942.
Q. Draçini, artikull i cituar, No. 3, f. 108.
Shih “Bota e Re”, nr. I, 1945.
Shih Historia e letërsisë shqiptare të realizmit socialist”, Botim i Akademisë së Shkencave dhe Institutit të Gjuhësisë e të Letërsisë, Tiranë, 1983, f. 15.
S. Malëshova, Bota e Re, revistë e përmuajshme kulturore, Nr. 1, korrik 1945, f. 14.
Vep. e cit., f. 6.
Po aty, f. 7.
I. Kadare, Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe, 8 Nëntori, Tiranë 1991, f. 39.
A. Xhiku, Nga Romantizmi rrjedhave të realizmit, “Shtëpia Botuese e Librit Universitar”, Tiranë 1989, sythi “Nga romantizmi rrjedhave të realizmit”, f. 186.
R. Elsie, Historia e Letërsisë Shqiptare, “Dukagjini”, Tiranë & Pejë, 1997, f. 213.
S. Malëshova, Realizma dhe romantizma, revista “Bota e Re”, nr. 1. 1945, f. 14.
Idem.
Idem.
A. Xhiku, vep. e cit.
Krahaso I.S. Timofejev, art.l i cit.
S. Malëshova, art i cit.
R. Appignanesi, Ch. Garratt, Postmodernizmi, “Zenit”, Tiranë 2006. Totalitarizmi Stalinist, f. 29.
N. Wheale, The Postmodern Arts: An Introductory Reader, “Routledge”, London 1995, f. 51.
Philosophical Investigations, “Blacwell”, Oxford 1953, f. 294.
M. Affron & M. Antliff (ed.) The Myth of National Regeneration in Italy: From Modernist Avant-Garde to Fascism. Fascist Visions. Art and Ideology in France and Italy. “Princeton University Press”, Princeton, 1997, f. 25–45.
C. Milosz, Mendja e robëruar, “Botimet Dritëro”, Tiranë 1998.
Shih formulimin e botuar në revistën Literatura Jonë, Nr. 2, botuar në vitin 1947, f. 14.
Shih “Hylli i Dritës”, Nr. 1, 3, 7, viti 1939; “Kultura islame” Nr. 1, 15, 20, 21, 1939-1941; “Fryma”, Nr. 2, 1944; ku termin gjejmë edhe në formën “method”, “metodë”, “methud”, “methodë”.
V. Mayakovsky, How Are Verses Made? “Jonathan Cape”, London, 1970, f. 55-58.
R. Fox, The Novel and the People, “Lawrence & Wishart”, London, 1979, f. 104-106; 109-111.
V. Woolf, Collected Essays, Vol. 2. “The Hogarth Press”, London, 1966, f. 105-108.
Sh. Doda, Metamorfoza e brerores, “Mehr Licht”, No. 39, Tiranë, 2010.
Si mënyrë dallimi të “realizmit socialist” nga qasje moderne dhe jo ideologjike, skematike apo dogmatike, Rexhep Qosja propozon termat realizëm “i çliruar” dhe realizëm “integral”. Shih Nocione të reja albanologjike, “Instituti Albanologjik i Prishtinës”, Prishtinë, 1983, f. 104.
R. Wright, Black Boy, Ellen Wright dhe Michael Fabre (ed.), The Richard Wright Reader, “Harper&Row”, New York, 1978, f. 17; R. Wright, I tried to be a communist, in The God That Failed (ed.) Richard Crossman “Harper and Brothers”, New York, 1949, f. 120.
Shih J. L. Borges-it dhe E. Sabato-s, 1974, botuar në “Mehr Licht”, nr. 38.
Shih Comaroff, Jean & John, Ethnography and the Historical Imagination, “Westview Press”, 1992.
Shih Dh. Shuteriqi, Konferenca e Tretë të Lidhjes së Shkrimtarëve, Tiranë, 1950.
Po aty.
Shih materialet e botuara në revistën “Literatura jonë”, Nr. 3, 1954.
H. Bloom, Breaking of Form, “Seabury”, New York, 1979, f. 1-37.
S. Ch. Peirce, On The Algebra of Logic: A Contribution to the Philosophy of Notation “The American Journal of Mathematics”, New York 1885, f. 185; cituar sipas Richard Rorty, Pragmatism, Categories and Language, “Philosophical Review”, New York 1961, f. 201.
Khs. N. Wheale, vep. cit., f. 53.
Khs. L. Aragon: Realisme et dogmatisme – Le discours de Prague, Les lettres françaises (Nr. 944), Paris, 20.09 1962.
R. Barthes, Le bruissement de la langue, “Éditions du Seuil”, Paris 1984, f. 148.
N. Frye, Anatomy of Criticism: Four Essays “Penguin Books”, Harmondsworth 1990, f. 75.
Jeaan-F. Lyotard, Answering the Question: What is Postmodernism?, botuar në The Postmodern Condition: A Report on Knowledge, “Manchester University Press”, Manchester, 1984, f. 75.
Krahaso: F. Schiller, Bukuria në art, Mehr Licht, Nr. 37, f. 38 – 39.
Krahaso L. Aragon, vep. e cit.
L. Terry, Picture of Reality: Aesthetics, Politics and Pleasure, “BFI”, London 1980, f. 6.
R. Jakobson, On Realism in Art, botuar në: Language in Literature, “Harvard University Press”, Cambridge 1987, f. 25: “The extreme relativity of the concept of ‘realism’”.

References

Termi realizëm përshkrimor nuk i referohet vetëm realizmit përshkrues, që mbështetet në realitet dhe që ndërvepron me të, cilësuar shpesh edhe si “realizëm kritik” e që lidhet jo me realizmin socialist, por me lëvizjen artistike të realizmit social. Termi nuk përkon me realizmin, por me konceptin filozofik që shtjellon marrëdhëniet mes “botën sikundër është” dhe përcaktimin e asaj forme të botës që nuk ekziston tjetërkund përveçse në idetë e perceptuesit, duke kundërvënë realitetin përshkrues ndaj realitetit të urdhëruar (preskriptiv), diktues në zbatimin e një norme, rregulli a metode të vetme. Kjo formë e realizmit, që merr pamjen e “realizmit në sytë e shtetit”, gjen mbështetje mes të tjerëve edhe në artikullin What’s the Matter with Realism, me autor Justin Rosenberg: Review of International Studies, “Cambridge University Press”, Vol. 16, No. 4, Oct., 1990, f. 285-303.

J. Ruskin, Modern Painter, botimi i tretë, “Dent Editions”, London, 1970, v. 3, f. 151.

W. Scott, The Art of Copying From Nature – Review of Jane Austen’s Emma, botuar në: Sir Walter Scott: On Novelists and Fiction, “Routledge”, London 1968, f. 230.

Shih É. Zola, Méthode de travail et style, Lettre du 27 juin 1890 à Jules Héricourt, un ami écrivain.

É. Zola, Documents littéraires: OEuvres complètes, “Bernouard”, Paris, 1988, vëll. 45, f. 151.

Krahaso Geörgy Lukács, artikull mbi Balzac-un dhe realizmin francez, Theories of Authorship. John Caughie, “Routledge”, London&New York, 1984, f. 8-15.

Term i shtjelluar në veprën Theories of Authorship, John Caughie, “Routledge”, London, 1984.

Për më gjerësisht shih edhe R. Barthes, The Death of the Author, “Aspen”, nr. 5-6, 1967 si dhe M. Foucault, What is an author?, Paris, 1967, “Basil Blackwell”, Oxford 1977.

Rreth mendimeve mbi dilemën rreth autorit (Foucault), autorin, autoritetin, institucionin dhe identitetin e autorit produkt shoqëror (Barthes), veç filozofëve dhe studiuesve janë shprehur edhe shkrimtarë, si S. Mallarmé apo M. Proust, të cilët u përfshinë në debatin e çshenjtërimit të autorit, si koncept romantik, që ka mbijetuar në versione të reja (Krijuesi, Demiurgu, Gjeniu). Shih edhe J. Derrida: The Law of Genre. “Universite de Strasbourg”, 4 - 8 juillet 1979, f. 203-233.

G. Lukács, Telling or Describing? – On the Discussion about Naturalism and Formalism, “Merlin Press”, Manchester, 1971, f. 130-142.

B. Brecht, Against Georg Lukács, botuar në: Aesthetics and Politics, f. 72.

R. Bowlby, Adventures in Realism. Introduction: Reclaiming Realism. “Blackwell”, 2001, f. 8.

Rreth argumentit shih B. Taylor, Adventures in Realism. “Blackwell Publishing”, 2007: Socialist Realism: “To depict reality in its revolutionary development”, Kapitulli 8, f. 142-157.

E. Leslie, Adventures in Realism. Interrupted Dialogues of Realism and Modernism: “The fact of new forms of life, already born and active”. Kapitulli 7, f. 125-141.

Mbi termat e cilësuar shih Kapitullin 11 të botimit Adventures in Realism. Michael Löwy. The Current of Critical Irrealism: “A moonlit enchanted night”, f. 193-205.

J. Ph. Kain, Marx and modern political theory, Kap. III, Capitalism and Diversity, f. 264.

Shih artikullin me titull “Roli i kulturës në Shqipërinë e sotme”, Bota e Re, No. 1, Tiranë, 1945.

Shih N. Bulka, Vepra të zgjedhura, “Rilindja”, Prishtinë, 1969.

J. Marlekaj, Shkrimtarët e sotëm, “Hylli i Dritës”, No. 12, 1933, f. 564.

F. E. Ndocaj, Literatura ç’asht, si asht’ e si duhet të jetë, “Fryma”, No. 1, Shkodër, Kallnuer 1944, f. 13.

Shih I. Bebeziqi në Revista Letrare, No. 12, Tiranë, 1944.

Shih rubrikën Recensime, botuar në “Fryma”, No. 5, Tiranë, 1944.

Q. Draçini, Vepra poetike e Migjenit, “Fryma”, No. 3, Shkodër, 1944.

Shih K. Maloki, A asht poet Lasgush Poradeci, “Përpjekja shqiptare”, No. 25, Tiranë, 1939.

O. Plumbi, Vajza shqiptare dhe problemi i saj, “Përpjekja Shqiptare”, Nr. 25-27, f. 77-78, Tiranë, 1939.

Q. Draçini, Vepra poetike e Migjenit, “Fryma”, No. 3, No.4, Shkodër, 1944.

V. Koça, “Kuvendime të kohës...”, Tomori i vogël, Nr. 5, Tiranë, 1942.

Q. Draçini, artikull i cituar, No. 3, f. 108.

Shih “Bota e Re”, nr. I, 1945.

Shih Historia e letërsisë shqiptare të realizmit socialist”, Botim i Akademisë së Shkencave dhe Institutit të Gjuhësisë e të Letërsisë, Tiranë, 1983, f. 15.

S. Malëshova, Bota e Re, revistë e përmuajshme kulturore, Nr. 1, korrik 1945, f. 14.

Vep. e cit., f. 6.

Po aty, f. 7.

I. Kadare, Ardhja e Migjenit në letërsinë shqipe, 8 Nëntori, Tiranë 1991, f. 39.

A. Xhiku, Nga Romantizmi rrjedhave të realizmit, “Shtëpia Botuese e Librit Universitar”, Tiranë 1989, sythi “Nga romantizmi rrjedhave të realizmit”, f. 186.

R. Elsie, Historia e Letërsisë Shqiptare, “Dukagjini”, Tiranë & Pejë, 1997, f. 213.

S. Malëshova, Realizma dhe romantizma, revista “Bota e Re”, nr. 1. 1945, f. 14.

Idem.

A. Xhiku, vep. e cit.

Krahaso I.S. Timofejev, art.l i cit.

S. Malëshova, art i cit.

R. Appignanesi, Ch. Garratt, Postmodernizmi, “Zenit”, Tiranë 2006. Totalitarizmi Stalinist, f. 29.

N. Wheale, The Postmodern Arts: An Introductory Reader, “Routledge”, London 1995, f. 51.

Philosophical Investigations, “Blacwell”, Oxford 1953, f. 294.

M. Affron & M. Antliff (ed.) The Myth of National Regeneration in Italy: From Modernist Avant-Garde to Fascism. Fascist Visions. Art and Ideology in France and Italy. “Princeton University Press”, Princeton, 1997, f. 25–45.

C. Milosz, Mendja e robëruar, “Botimet Dritëro”, Tiranë 1998.

Shih formulimin e botuar në revistën Literatura Jonë, Nr. 2, botuar në vitin 1947, f. 14.

Shih “Hylli i Dritës”, Nr. 1, 3, 7, viti 1939; “Kultura islame” Nr. 1, 15, 20, 21, 1939-1941; “Fryma”, Nr. 2, 1944; ku termin gjejmë edhe në formën “method”, “metodë”, “methud”, “methodë”.

V. Mayakovsky, How Are Verses Made? “Jonathan Cape”, London, 1970, f. 55-58.

R. Fox, The Novel and the People, “Lawrence & Wishart”, London, 1979, f. 104-106; 109-111.

V. Woolf, Collected Essays, Vol. 2. “The Hogarth Press”, London, 1966, f. 105-108.

Sh. Doda, Metamorfoza e brerores, “Mehr Licht”, No. 39, Tiranë, 2010.

Si mënyrë dallimi të “realizmit socialist” nga qasje moderne dhe jo ideologjike, skematike apo dogmatike, Rexhep Qosja propozon termat realizëm “i çliruar” dhe realizëm “integral”. Shih Nocione të reja albanologjike, “Instituti Albanologjik i Prishtinës”, Prishtinë, 1983, f. 104.

R. Wright, Black Boy, Ellen Wright dhe Michael Fabre (ed.), The Richard Wright Reader, “Harper&Row”, New York, 1978, f. 17; R. Wright, I tried to be a communist, in The God That Failed (ed.) Richard Crossman “Harper and Brothers”, New York, 1949, f. 120.

Shih J. L. Borges-it dhe E. Sabato-s, 1974, botuar në “Mehr Licht”, nr. 38.

Shih Comaroff, Jean & John, Ethnography and the Historical Imagination, “Westview Press”, 1992.

Shih Dh. Shuteriqi, Konferenca e Tretë të Lidhjes së Shkrimtarëve, Tiranë, 1950.

Po aty.

Shih materialet e botuara në revistën “Literatura jonë”, Nr. 3, 1954.

H. Bloom, Breaking of Form, “Seabury”, New York, 1979, f. 1-37.

S. Ch. Peirce, On The Algebra of Logic: A Contribution to the Philosophy of Notation “The American Journal of Mathematics”, New York 1885, f. 185; cituar sipas Richard Rorty, Pragmatism, Categories and Language, “Philosophical Review”, New York 1961, f. 201.

Khs. N. Wheale, vep. cit., f. 53.

Khs. L. Aragon: Realisme et dogmatisme – Le discours de Prague, Les lettres françaises (Nr. 944), Paris, 20.09 1962.

R. Barthes, Le bruissement de la langue, “Éditions du Seuil”, Paris 1984, f. 148.

N. Frye, Anatomy of Criticism: Four Essays “Penguin Books”, Harmondsworth 1990, f. 75.

Jeaan-F. Lyotard, Answering the Question: What is Postmodernism?, botuar në The Postmodern Condition: A Report on Knowledge, “Manchester University Press”, Manchester, 1984, f. 75.

Krahaso: F. Schiller, Bukuria në art, Mehr Licht, Nr. 37, f. 38 – 39.

Krahaso L. Aragon, vep. e cit.

L. Terry, Picture of Reality: Aesthetics, Politics and Pleasure, “BFI”, London 1980, f. 6.

R. Jakobson, On Realism in Art, botuar në: Language in Literature, “Harvard University Press”, Cambridge 1987, f. 25: “The extreme relativity of the concept of ‘realism’”.

Realizmi socialist përballë shkollave të tjera me bazë realizmin

Autorët

Abstract

Downloads

References

References

Downloads

Published

How to Cite

Numër

Section

License

rrethprojektit

Rreth revistës

mostviewed

Language

Information