Metafora absolute si tregues i modernizmit në poezinë e Ismail Kadaresë

Autorët

  • Muharrem Jakupi

Abstract

Si avioni në pistë, me dy vëllimet e para poetike Ismail Kadareja merr shpejtësinë e duhur për t’u ngritur pastaj me vëllimin e tretë në qiejt e hapur të artit të madh. Në këtë punim do të shqyrtojmë pikërisht disa nga aspektet e poetikës së këtij vëllimi me vlera të shquara artistike, i cili paraqitet edhe si një ndër pikat e rëndësishme të sinkronizimit të letërsisë shqipe me poetikat bashkëkohore të letërsisë botërore që lulëzonte jashtë kufijve të izolimit shqiptar. Pikëpamja jonë është se ky vëllim i Kadaresë, Shekulli im (1961), në tërësinë e vet i kapërcen dhe madje i sfidon rregullat e ngurta të realizmit socialist. Ai shfaqet si një mishërim bindës e sistematik i atyre parimeve estetike themelore që më së pari i projektoi Bodleri në vëllimin e tij poetik të mirënjohur, Lulet e së keqes, me të cilin nis epoka e modernizmit në letërsinë botërore.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. Nëse kemi parasysh një nga konkluzionet më të rëndësishme të Hugo Friedrich në studimin e poezisë moderniste, mund të themi se në fushën e

  2. figurës letrare metafora “absolute” është veçanërisht karakteristike për lirikën moderniste. (Friedrich, H. Die Struktur der modernen Lyrik. Reinbek, 1975, f. 207-211.)

  3. D. Lamping, Moderne Lyrik. V&R in Göttingen, 1991, f. 8.

  4. Zima, Peter V. Moderne/ Postmoderne. Müchen, 1997, f. 8-18. Autori është një nga teoricienët e studiuesit e shquar të dekadave të fundit në Gjermani. Pas një arsyetimi të thellë mbi arsyet që e shtyjnë, ai vetë vendos të përdor termin “modernizëm”, duke ndjekur shembullin e shumë studiuesve të tjerë me emër në këtë fushë.

  5. Lamping, Dieter. Moderne Lyrik. V&R in Göttingen, 1991, f. 7.

  6. D. Lamping, po aty, f. 7.

  7. D. Lamping, po aty, f. 7-8.

  8. A. Holz, Das Werk. Mit Einführung von Dr. Hans W. Fischer. 10 Bände, Berlin, 1924/25, vol. 10, f. 490.

  9. J. Cohen, Structure du langage poétique, Paris, 1966, f. 120-124.

  10. Horn, András. Theorie der literarischen Gattungen. Würzburg, 1998, f. 62.

  11. M. Andreotti, Die Struktur der modernen Literatur. Stuttgart, 1983, f. 158-169.

  12. H. Friedrich, Die Struktur der modernen Lyrik. Reinbek, 1975, f. 19.

  13. H. Friedrich, po aty, f. 134, 143.

  14. H. Friedrich, po aty, f. 18-22.

  15. H. Friedrich, po aty, f. 212.

  16. Në vargun e Gëtes “Dhe velat lulëzojnë nga flladi” mund të provohet se procesi i bartjes kuptimore, i cili parakupton një kontekst metaforik më të gjerë e të përgjithshëm, buron prej foljes. Atëherë, sipas një teorie të mirënjohur, mund të thuhet se folja “lulëzojnë” funksionon si “rrezatues

  17. figurativ” (gjerm.: Bildspender) dhe leksema që është në pozicionin e subjektit, në rastin tonë kryefjala “velat”, funksionon si “përftues figurativ”

  18. (Bildempfänger).

  19. J. Schulte-Sasse; R. Werner, Einführung in die Literaturwissenschaft. Wilhelm Fink, Müchen, 1997, f. 121.

  20. Sinestezia qëndron në bashkëvajtjen e kuptimeve që shprehin perceptime të ndryshme shqisore: pamore, dëgjimore, të nuhatjes, të shijes dhe

  21. të të prekurit. Si figurë ajo ka qenë kryesisht karakteristikë e barokut, e romantizmit, e simbolizmit dhe, së fundi, edhe e futurizmit. Një sërë

  22. përdorimesh të kësaj figure gjejmë në poezinë e I. Kadaresë, çka përbën një pasurim të mëtejshëm të mjeteve shprehëse të poezisë shqiptare. Të tilla mund të përmendim: “Fishkëllima bojëportokalle”, “Pëllitje të bardha lopësh si jehonë”, “Tetori po ju bie këmbanave të verdha”, “Gjëmim gri i motit të largët”; të gjitha këto bashkojnë pamjen me dëgjimin, çka është më e shpeshtë për këtë figurë. “Nën mjegullat bubullima si këmbana të verdha vjeshte” është ndërtuar me praninë edhe të krahasimit. Kurse “Nata e spërkatur me mijëra xixëllima/ të freskëta” bashkon pamjen me të prekurin.

  23. I Kadare, Shekulli im, f. 76.

  24. I. Kadare, po aty, f. 140.

  25. I. Kadare, po aty, f. 123.

  26. I. Kadare, po aty, f. 144.

  27. I. Kadare, po aty, f. 82.

  28. I. Kadare, po aty, f. 109.

  29. I. Kadare, Përse mendohen këto male, f. 92.

  30. I. Kadare, Motive me diell, f. 167.

  31. I. Kadare, po aty, f. 119.

  32. Kurz, Gerhard. Metafer, Allegorie, Syambol. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen, 1997, f. 10: “Schwarze Milch der Frühe wir trinken sie

  33. abends/ Wir trinken sie mittags und morgens wir trinken sie nachts...” (Qumështin e zi të agimit ne e pimë atë mbrëmjeve/ ne e pimë atë drekave e mëngjeseve ne e pimë atë netëve...)

  34. G. Kurz, Metafer, Allegorie, Syambol. Göttingen, 1997, f. 24.

  35. I. Kadare, Motive me diell: Po dritë s’ka/ Nata rëndon/ Mbi udhët, tjegullat e pullazit, mbi fatet,/ Mbi mërzinë e vajzërisë, plazhet, klithmat e

  36. gjaksit,/ Mbi këngën e bulkthit, vetminë e shkrimtarit” (f. 147) I. Kadare, Shekulli im: “Të tjerë Pauersa/ Që parashutat ju bëhen

  37. qefinë,/ Që savane ju bëhen/ Dëborat dhe ujrat” (f. 73). “Sot qiejt dhe kontinentet/ Vështrojnë njëri-tjetrin/ Me syrin e mjegullave,/ Me majat e

  38. raketave” (Po aty, f. 73-74). “Skuqnin si plagë/ Kryeqytetet luftënxitëse” (Po aty, f. 105). “Lumturi të shqetësuar na uronte deti” (Po aty, f. 42). “Statuja pa duar/ Pikëllim i mermertë” (Po aty, f. 17). “Ajri naiv mëngjesor që plaket gjer në mbrëmje./ Katrorët e taksive që ndajnë tej e përtej natën!” (Po aty, f. 100).

  39. I. Kadare, po aty, f. 35.

  40. I. Kadare, po aty, f. 81.

  41. I. Kadare, po aty, f. 71.

  42. I. Kadare, po aty, f. 105.

  43. I. Kadare, po aty, f. 105.

  44. I. Kadare, Shekulli im, f. 106.

  45. I. Kadare, Koha, Tiranë, 1976, f. 83.

  46. I. Kadare, po aty, f. 44.

  47. I. Kadare, Përse mendohen këto male, f. 92.

  48. I. Kadare, Shekulli im, f. 144.

  49. I. Kadare, Përse mendohen këto male, f. 83.

  50. I. Kadare, Shekulli im, f. 90.

  51. I. Kadare, po aty, f. 84.

  52. I. Kadare, po aty, f. 87.

  53. I. Kadare, Shekulli im, f. 97.

  54. I. Kadare, po aty, f. 107.

  55. I. Kadare, po aty, f. 137.

  56. I. Kadare, po aty, f. 137.

  57. D. Lamping, Moderne Lyrik. V&R, Göttingen, 1991, f. 22-24.

  58. Der Literatur-Brockhaus: in 8 Bänden (Hrsg.). BI-Taschenbuchverlag, Mannheim/Leipzig/Wien/Zürich, 1995, Band 7, f. 331-332.

  59. I. Kadare, Shekulli im. Tiranë, 1961, f. 55: “...Ah! Fjalët e rimuara ç’i ha vreri/ Kur s’u pajtohet karakteri./ Fjalët e prozës vështrojnë me zili/ që

  60. s’kanë paragjykime/ Që bëjnë dashuri/ Me njëra-tjetrën si t’u teket/ Se s’është më kot shekulli XX...” I. Kadare, po aty,f. 52: “Hapni rrugën fanatikë të artit,/ Që si fanatikët e kohërave të shkuara/ U gëzoheshin buzëve të pa puthura,/ Ju u gëzoheni/ Rimave të pa harxhuara.// Ju shoh, në tavolina kafesh tek rrini/ Në shoqëri kalbësirash të vjetra/ Që ju gëzohen virgjërisë së vajzave,/ Si i gëzohen shampanjës së vjetër,/ kur pëlcet tapa garantuese e shpërthen shkuma,/ Pijanecët...”

  61. I. Kadare, Shekulli im, f. 87.

  62. I. Kadare, po aty, f. 89.

  63. I. Kadare, Shekulli im, f. 106.

  64. I. Kadare, po aty, f. 87.

  65. I. Kadare, po aty, f. 55.

  66. I. Kadare, po aty, f. 31.

  67. I. Kadare, Shekulli im, f. 15.

  68. I. Kadare, Shekulli im, f. 15.

  69. I. Kadare, Shekulli im, f. 36.

  70. I. Kadare, po aty, f. 49.

  71. I. Kadare, po aty, f. 39.

  72. I. Kadare, po aty, f. 69.

  73. I. Kadare, po aty, f. 72.

  74. P. Zima, V. Moderne/ Postmoderne. Wilhelm Fink, Müchen, 1997. I gjithë studimi i tij monografik vërteton me shembuj e arsyetime të shumta

  75. faktin se pjesa më e madhe e shkrimtarëve të shquar modernistë kanë shkruar vepra të angazhuara nga pikëpamja sociale dhe politike. Mund të shikohet kapitulli II (faqe 29-107) dhe kapitulli IV (faqe 223-284), më konkretisht në faqet: 230-235, 237-240, 247-249, 253-254 etj.

  76. D. Lamping, Moderne Lyrik. Göttingen, 1991, f. 97.

  77. D. Lamping, po aty, f. 97.

  78. D. Lamping, Moderne Lyrik, Göttingen, 1991, f. 97.

  79. H. M. Enzensberger, (Hgg), Museum der modernen Poezie, Frankfurt am Main, 1980, Vol. 2, Shiko pasthënien e tij (Nachwort).

  80. D. Lamping, Moderne Lyrik. Göttingen, 1991, f. 99.

  81. D. Lamping, po aty, f. 99.

  82. D. Lamping, po aty, f. 100.

Downloads

Published

2009-06-14

How to Cite

Jakupi, M. (2009). Metafora absolute si tregues i modernizmit në poezinë e Ismail Kadaresë. Studime Filologjike, (1-2), 157–188. Retrieved from https://www.albanica.al/studime_filologjike/article/view/4219

Numër

No. 1-2 (2009): Studime Filologjike

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2024 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.