Një xhami e hershme dhe hoxhallarët që shërbyen në të

Abstract

1. Xhamia e parë

Në hyrje të qytetit të Shkodrës, në Xhabijej, lagjja “Salo Halili”, ka qenë Xhamia e lagjes Tophanë, një nga xhamitë më të vjetra dhe pjesë e historisë së qytetit të Shkodrës. Kjo xhami u ndërtua me nismën dhe shpenzimet e bamirësit Mustafa Efendia, banor i asaj lagjeje, në periudhën e Gazi Sulltan Murat Hanit, të birit të Sulltan Ahmed Hanit, në muajin e Ramazanit të vitit 1027 Hixhri (1617 H.B). Mustafa Efendia la gjithashtu me testament një pjesë të pasurisë së tij për mirëmbajtjen e kësaj xhamie bashkë me pagesën e imamit. Xhamia ka qenë një ndërtesë me mur guri, me përmasa mesatare, me çerdak e me parmak dërrase dekorative, me minare dërrase dhe të gjitha hapësirat që lejonin kryerjen normale të shërbimeve fetare. Xhamia është riparuar disa herë. Për t’u përmendur është riparimi i plotë i kryer nga Haxhi Agë Kopliku në vitin 1146 Hixhri (1728 S.B) dhe ai i bërë me shpenzimet e Haxhi Tahir Tevisë. Bri xhamisë ka qenë një mejtepi njëkatësh, me përmasa 6 me 6, ku fëmijët merrnin mësime fetare, ndërsa pas vitit 1930 u përdor për qëllime të tjera. Xhamia kishte trumën e ujit dhe gurin e xhenazes. Bri saj kanë qenë varrezat. Në mes të tyreka qenë një mauzoleum dhe në anë të tyre ka qenë varri i Haxhi Tahir Tevisë, i rrethuar nga familjarët. Xhamia, oborri e varrezat kanë qenë të rrethuar me sallgama dhe ka qenë mbjellë një man dhe një bli. Përveç kësaj, xhamia kishte pronat e veta të lëna si vakëf, mulliri në Fush-Çelë, të ardhurat e të cilave shkonin për xhaminë.
Në vitin 1967, si në institucionet e tjera fetare të vendit, veprimtaria u ndërpre.
Gjatë viteve, në këtë xhami kanë shërbyer imamët dhe hatibët: Mustafa Efendia, Hafiz Abdyl Spahija në vitin 1832, Hafiz Halil Tophana I, Hafiz Halil Ymer Shami, Hafiz Salo Halil Tophana, Hafiz Salih Salo Tophana, Hafiz Rexhep Zylyftari, Hafiz Jonuzi, Hafiz Seit Trepçi, Hafiz Sulejmani, Hafiz Abdyl Ahmet Molla (Gavoçi), Hafiz Halim Hajdari, Hysein Can Buliqi, Hafiz Hysni Puka.

2. Xhamia e dytë

Me nismën e banorëve të lagjes Tophanë dhe me vullnetin e plotë dhe këmbënguljen e vazhdueshme të Haxhi Faik Hoxhës, Myfti i Shkodrës, kjo xhami u ndërtua në vitin 1996 mbi themelet e xhamisë së parë, me kontributin financiar të Shoqatës Bamirëse “Islamic Relief, Birmingham” me qendër në Londër, Angli, e financuar nga Fadil El-Ëardalani. Xhamia ka sipërfaqe prej 109 m², minare, çardak dhe pjesë të tjera funksionale. Pjesa ballore, e cila kishte mbetur pa u shkatërruar në vitin 1967, iu bashkëngjit asaj. Me kontributin financiar të Haxhi Hafiz Vehbi Gavoçit, sot xhamia gëzon një rrethim dhe një kopsht të bukur. Gjithashtu, banorët e lagjes, sipas mundësive të tyre, si edhe disa kompani dhe individë, kanë dhënë kontributin e tyre. Banori i kësaj lagjeje, Latifer Muça, me përkushtim të palodhur dhe vetëdije të lartë, ndoqi punimet deri në përfundimin e kopshtit dhe rrethimit.
Sot, xhamia dhe ambientet rreth saj ofrojnë kushte shumë të mira si për besimtarët që falen aty, ashtu edhe për imamin Ilir Dizdari dhe hatibit Muhamed Sytari, që të kryejnë detyrat e tyre. Ata predikojnë me përkushtim, duke tërhequr gjithnjë e më shumë besimtarë në xhami, veçanërisht të rinj.