BRANKO MERXHANI DHE KUSHE MICA

Dy këndvështrime të ndryshme dhe një qasje e përbashkët për edukimin dhe kultivimin e gjuhës shqipe

Abstract

Branko Merxhani dhe Kushe Mica janë dy figura të shquara që kontribuan ndjeshëm për kauzën e arsimit kombëtar shqiptar, secili me qasje të veçantë, por me një qëllim të përbashkët: zhvillimin e arsimit si mjet për forcimin e identitetit kombëtar dhe përparimin kulturor të shoqërisë shqiptare. Ndërsa Merxhani përfaqësonte mendimin filozofik dhe ideologjik të periudhës ndërmjet dy luftërave botërore, duke e trajtuar arsimin si themelin e qytetërimit dhe unifikimit kombëtar, Mica përfaqësonte aktivizmin konkret të periudhës së Rilindjes Kombëtare, duke vepruar në terren me përkushtim për përhapjen e arsimit shqip, sidomos për vajzat. Ajo ishte themeluese e institucionit të parë arsimor për femra në Shkodër, duke u bërë simbol i emancipimit të gruas shqiptare nëpërmjet dijes. Në veprat e Merxhanit, arsimi në gjuhën shqipe shihet si instrumenti që i jep kombit kohezion të brendshëm dhe i eliminon ndasitë etnike. Të dy autorët përfaqësojnë dy etapa dhe qasje të ndryshme historike – njëri si ideolog dhe tjetra si praktikante – por bashkohen në bindjen se gjuha dhe edukimi janë çelës për ndërgjegjësimin kombëtar. Ky artikull synon të analizojë figurat e tyre në mënyrë krahasuese dhe të nxjerrë në pah rolin që kanë luajtur në formësimin e identitetit kombëtar shqiptar dhe modernizimin e sistemit arsimor.