Enlightenment ideas of Naum Veqilharxhi
DOI:
https://doi.org/10.62609/ks.vi50.7918Abstract
Naum Veqilharxhi was considered one of the most important figures of the Al- banian Enlightenment and one of the first ideologues of the National Renais- sance. Intellectually formed in the spirit of European Enlightenment thought, he understood that the emancipation of the Albanian nation could not be achieved without education and the development of the mother tongue. In 1844, Naum Veqilharxhi published in Romania a short but highly influential work on the development of Albanian education and language: “Evëtorin”, the first primer of the Albanian language. A year later, in 1845, he pub- lished his second primer, entitled “Fari i Ri - Evëtar Shqip për Djelm Nismëtarë”, which represented an important step toward the dissemination of Albanian education and the basic education of new generations in reading and writing in the mother tongue. Veqilharxhi supported the idea that every free nation begins its journey through cultural consciousness, preserving and promoting its language, customs, and native traditions as the foundation for building a national and sustainable identity. As an Enlightenment thinker, Naum Veqilharxhi represented the connection between progressive European ideas and the need for national awakening in Albania. He emphasized the importance of national consciousness, knowledge of the history and culture of the Albanian people, and the independence of intellectual and cultural thought from foreign influences. In this way, he laid the ideological foun- dations of the national movement, inspiring successive generations toward efforts in education, culture, and national self-determination.Keywords:
Naum Veqilharxhi, Rilindja Kombëtare Shqiptare, Rumania, Evetari, arsimi.Downloads
References
-
Arkivi Qendror Shtetëror (AQSH), Fondi 826, Dosja 183, dok., Të dhëna të reja mbi personalitetin e shquar të lëvizjes nacionalçlirimtare shqiptare të shekullit XIX Naum Veqilharxhi.
-
Arkivi Qendror Shtetëror (AQSH), Fondi 39, Dosja 2; Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave të Shtetit, Rilindja Kombëtare Shqiptare, Vëllimi I (Katalog i materialeve dokumentare të fondeve personale), Tiranë, 1976.
-
Arkivi Qendror Shtetëror (AQSH), Fondi 39, Dosja 3.
-
Buda A., Shkrime Historike 2, Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë, Shtëpia Botuese 8 Nëntori, Tiranë, 1986.
-
Buda A., Shkrime Historike 3, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botime Toena, Tiranë, 2002.
-
Buda A., Shkrime Historike, Publicistike 4, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botime Toena, Tiranë, 2000.
-
Dermaku I., Paraqitja e Naum Veqilharxhit dhe rëndësia e veprimtarisë së tij iluministe e patriotike (1797–1854): Rilindja Kombëtare Shqiptare dhe kolonitë shqiptare të mërgimit në Rumani dhe në Bullgari, Prishtinë, 1986.
-
Jacques E. E., The Albanians: An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present, Jefferson (NC): McFarland & Company, Inc., 2009.
-
Fjalori Enciklopedik Shqiptar, Vëllimi III: N–ZH, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2009.
-
Arsh G. Ll., Senkeviç I. G., Smirnova N. D., Histori e shkurtë e Shqipnisë, Prishtinë: Rilindja, 1967.
-
Historia e Popullit të Shqiptarëve gjatë shekullit XX, Vëllimi I, Akademia e Studimeve Albanologjike, Instituti i Historisë, Botime Albanologjike, Tiranë, 2022.
-
Historia e Popullit Shqiptar II: Rilindja Kombëtare, vitet 30 të shek. XIX–1912, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botime Toena, Tiranë, 2002.
-
Islami M., Naum Panajot Bredhi Veqilharxhi: Jeta, veprimtaria dhe pikëpamjet e tij arsimore-kulturore dhe politike, Ministria e Arsimit dhe Kulturës, Drejtoria e Studimeve dhe Botimeve Shkollore, Tiranë, 1967.
-
Islami M., Naumi Veqilharxhi, Tiranë: 8 Nëntori, 1977.
-
Clayer N., Në fillimet e nacionalizmit shqiptar: Lindja e një kombi me shumicë myslimane në Evropë, Tiranë: Marin Barleti, 2000.
-
Veqilharxhi N. P., Fari i Ri Evetar Shqip për Djelm Nismëtorë, mot i dytë, 1845, ribotim: Akademia e Shkencave e RPSSH, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1984.
-
Pollo S., “Mbi disa aspekte ideologjike e politike të Rilindjes Kombëtare Shqiptare”, Studime Historike, viti XXII (V), nr. 1, Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë dhe i Gjuhësisë, Tiranë, 1968.
-
Tetaj L., “Pikëpamjet iluministe dhe shqiptare gjatë Rilindjes Kombëtare Shqiptare”, Revista Kosova, nr. 47, Prishtinë: Instituti i Historisë “Ali Hadri”, 2022.
References
Arkivi Qendror Shtetëror (AQSH), Fondi 826, Dosja 183, dok., Të dhëna të reja mbi personalitetin e shquar të lëvizjes nacionalçlirimtare shqiptare të shekullit XIX Naum Veqilharxhi.
Arkivi Qendror Shtetëror (AQSH), Fondi 39, Dosja 2; Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave të Shtetit, Rilindja Kombëtare Shqiptare, Vëllimi I (Katalog i materialeve dokumentare të fondeve personale), Tiranë, 1976.
Arkivi Qendror Shtetëror (AQSH), Fondi 39, Dosja 3.
Buda A., Shkrime Historike 2, Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Historisë, Shtëpia Botuese 8 Nëntori, Tiranë, 1986.
Buda A., Shkrime Historike 3, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botime Toena, Tiranë, 2002.
Buda A., Shkrime Historike, Publicistike 4, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botime Toena, Tiranë, 2000.
Dermaku I., Paraqitja e Naum Veqilharxhit dhe rëndësia e veprimtarisë së tij iluministe e patriotike (1797–1854): Rilindja Kombëtare Shqiptare dhe kolonitë shqiptare të mërgimit në Rumani dhe në Bullgari, Prishtinë, 1986.
Jacques E. E., The Albanians: An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present, Jefferson (NC): McFarland & Company, Inc., 2009.
Fjalori Enciklopedik Shqiptar, Vëllimi III: N–ZH, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Tiranë, 2009.
Arsh G. Ll., Senkeviç I. G., Smirnova N. D., Histori e shkurtë e Shqipnisë, Prishtinë: Rilindja, 1967.
Historia e Popullit të Shqiptarëve gjatë shekullit XX, Vëllimi I, Akademia e Studimeve Albanologjike, Instituti i Historisë, Botime Albanologjike, Tiranë, 2022.
Historia e Popullit Shqiptar II: Rilindja Kombëtare, vitet 30 të shek. XIX–1912, Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Historisë, Botime Toena, Tiranë, 2002.
Islami M., Naum Panajot Bredhi Veqilharxhi: Jeta, veprimtaria dhe pikëpamjet e tij arsimore-kulturore dhe politike, Ministria e Arsimit dhe Kulturës, Drejtoria e Studimeve dhe Botimeve Shkollore, Tiranë, 1967.
Islami M., Naumi Veqilharxhi, Tiranë: 8 Nëntori, 1977.
Clayer N., Në fillimet e nacionalizmit shqiptar: Lindja e një kombi me shumicë myslimane në Evropë, Tiranë: Marin Barleti, 2000.
Veqilharxhi N. P., Fari i Ri Evetar Shqip për Djelm Nismëtorë, mot i dytë, 1845, ribotim: Akademia e Shkencave e RPSSH, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë, Tiranë, 1984.
Pollo S., “Mbi disa aspekte ideologjike e politike të Rilindjes Kombëtare Shqiptare”, Studime Historike, viti XXII (V), nr. 1, Universiteti Shtetëror i Tiranës, Instituti i Historisë dhe i Gjuhësisë, Tiranë, 1968.
Tetaj L., “Pikëpamjet iluministe dhe shqiptare gjatë Rilindjes Kombëtare Shqiptare”, Revista Kosova, nr. 47, Prishtinë: Instituti i Historisë “Ali Hadri”, 2022.
