Shqipëria – Prioritet strategjik i politikës italiane në dekadat e para të shek. XX

Auteurs

  • Jorina Verli

DOI :

https://doi.org/10.62609/ks.vi40.4105

Résumé

Shumë shpejt pas krijimit, në gjysmën e dytë të shek. XIX, nën kurorën e dinastisë së Piemontit, Italia përcaktoi prioritetet e politikës së vet të jashtme. Në procesin e rritjes ekonomike dhe konsolidimit politiko-administrativ, ajo i ktheu në krahun lindor të Adriatikut. Përballë shteteve të fuqishme të Francës në veriperëndim dhe Austro- Hungarisë në veri e verilindje, për qarqet drejtuese të Romës, në kontinentin evropian, i vetmi krah i depërtimit ekonomik e politik mbetej Ballkani Perëndimor, përkatësisht ndonjë shtet i parëndësishëm si Mali i Zi, ku gjithsesi kishte edhe lob rus të rëndësishëm, apo territoret shqiptare të Perandorisë Osmane, ku duhej konkurruar me Austro-Hungarinë.

Téléchargements

Les données relatives au téléchargement ne sont pas encore disponibles.

Références

  1. Historia e Popullit Shqiptar, Vëllimi II, (Rilindja Kombëtare – Vitet 30 të shek. XIX – 1912), Botimet TOENA, Tiranë 2002, f. 29; Arben Puto, Çështja shqiptare në aktet ndërkombëtare të periudhës së imperializmit, Përmbledhje dokumentash me një vështrim historik, Vëllimi II, (1912-1918), Tiranë 1987, f. 25; shih edhe British Documents on the Origins of the War, 1898-1914, London 1927-1938; Documenti Diplomatici Italiani, Roma 1952.

  2. Historia e Popullit Shqiptar, Vëllimi III, (Periudha e Pavarësisë – 28 Nëntor 1912 – 7 Prill 1939), Botimet TOENA, Tiranë 2007, f. 19, 21, 27; shih edhe Shqipëria në dokumentet austro-hungareze (1912), Vëllimi VI, Botimet Albanologjike, Tiranë 2012, Vëllimi VII, Tiranë 2014; Muhamet Shatri, Dokumente franceze për Shqipërinë dhe shqiptarët më 1912, Vëllimi II, Botimet TOENA, Tiranë 2012; Muhamet Shatri, Dokumente britanike për çështjen shqiptare në Konferencën e Ambasadorëve në Londër 1912-1913, Botimet TOENA, Tiranë 2012.

  3. Shqipëria në dokumentet austro-hungareze..., Vëllimi II, Raporte dhe deklarata rreth bisedave e qendrimeve austro-hungareze e italiane në tetor-nëntor 1912.

  4. Arkivi i Institutit të Historisë (më tej AIH), Fondi (më tej: F.) Arkiv i Vjenës, shih: Dokumente të muajve nëntor-dhjetor 1912. Dokumentet e sipërpërmendura janë botuar në Shqipëria në dokumentet austro-hungareze (1912), Vëllimet V, VI, Tiranë 2012, Vëllimi VII, Tiranë 2014; M. Shatri, Dokumente britanike..., Qëndrimi i përfaqësuesve të Fuqive të Mëdha më 17 dhjetor 1912-29 korrik 1913.

  5. Po aty, Sipas vendimit të 29 korrikut 1913, Shqipëria shpallej principatë autonome, sovrane dhe e trashëgueshme (Neni 1); çdo lidhje sovraniteti me Turqinë përjashtohej (Neni 2); Shqipëria bëhej shtet asnjëanës nën garancinë e Fuqive të Mëdha (Neni 3). Por, nga ana tjetër shteti shqiptar vihej nën kontrollin e tyre, që nënkuptonte kontroll mbi administratën civile dhe mbi financat e Shqipërisë. Mbikëqyrja do të ushtrohej me

  6. anën e një Komisioni Ndërkombëtar të përbërë nga delegatët e Gjashtë Fuqive të Mëdha dhe nga një deputet i Shqipërisë… KNK do t’i vazhdonte funksionet e kontrollit për 10 vjet, që në rast nevoje do të përsëriteshin (nenet 4,5,6). Në krye të Shqipërisë vendosej një princ, i cili do të caktohej nga Fuqitë e Mëdha, brenda jo më shumë se 6 muajve (Neni 7). Qetësia dhe rendi publik do të siguroheshin nga xhandarmëria, organizimi dhe drejtimi i së cilës do t’u besohej oficerëve të huaj (Neni 8), që do të vinin nga radhët e ushtrisë suedeze (Neni 9).

  7. Amedeo Giannini, L’Albania dall’ indipendenza all’ unione con l’Italia 1913-1939,

  8. º Edizione, Istituto per gli Studi di Politica Internazionale, Milano 1940, p. 16, 17.

  9. Historia e Popullit Shqiptar, Vëllimi III…, f. 20; Nicola C. Guy, Lindja e Shqipërisë, (Nacionalizmi Etnik, Fuqitë e Mëdha të Luftës së Parë Botërore dhe Lindja e Pavarësisë Shqiptare), Botimet PEGI, Tiranë 2012, f. 55.

  10. Banka Kombëtare e Shqipërisë, Vlorë 1914.

  11. Historia e Shqipërisë, Vëllimi III, 1912-1944, Botim i Institutit të Historisë së Akademisë së Shkencave, Tiranë 1984, f. 68.

  12. Gazeta “Përlindja e Shqipërisë”, Vlorë 1913, Nr. 23.

  13. Haxhi Shkoza, Financat e Shqipnis (1839-1934), Tiranë 1935, f. 779-780.

  14. N. C. Guy, Lindja e Shqipërisë…, f. 82.

  15. Gazeta “Shqiptarja.com”, Tiranë, 4 shtator 2012, Dokumente të viteve 1914-1915, të Arkivit të Ministrisë së Jashtme të Italisë, të publikuara nga Ledia Dushku; Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 65.

  16. Po aty, f. 76.

  17. Rodd për Grey, 27/9/1914, FO371/2171/53584, dokument i cituar nga N. C. Guy, Lindja e Shqipërisë…, f. 128.

  18. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 77.

  19. Po aty, f. 78.

  20. Antonello Biagini, Historia e Shqipërisë, nga zanafilla deri në ditët tona, Botimet SHLK (Shtëpia e Librit dhe e Komunikimit), Tiranë 2000, f. 133.

  21. Kastriot Dervishi, Historia e Shtetit Shqiptar 1912-2005, Organizimi shtetëror, jeta politike, ngjarjet kryesore, të gjithë ligjvënësit, ministrat dhe kryetarët e shtetit shqiptar në historinë 93 vjeçare të tij, Shtëpia Botuese 55, Tiranë 2006, f. 64.

  22. N. C. Guy, Lindja e Shqipërisë…, f. 145.

  23. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 83.

  24. Arben Puto, Shqipëria politike 1912-1939, Botimet TOENA, Tiranë 2009; Muin Çami, Shqipëria në marrëdhëniet ndërkombëtare (1914-1918), Botim i Akademisë së Shkencave të RPSH të Shqipërisë, Tiranë 1987; etj.

  25. Lufta e popullit shqiptar për çlirim kombëtar 1918-1920 (Përmbledhje dokumentesh), red.përgj. Muin Çami, vëllimi I, II, Tiranë, 1975-1976; Marenglen Verli, Historia e Shqipërisë në kujtimet e Spiro Kosovës, Botimet KLEAN, Vëllimi I, Tiranë 2008.

  26. A. Puto, Shqipëria politike…, f. 180; Lef Nosi, Dokumente historike për t’i shërbyer historisë sonë kombëtare, Botim i dytë, Tiranë 2007, f. 276.

  27. Archivio Storico Diplomatico del Ministero degli Affari Esteri d’Italia (më tej ASDMAEI), Fondo (më tej F.) Serie Politica 1919-1930, Albania, Anno (më tej A.) 1930, Pacco (më tej P.) 695, Xhandarmëria dhe policia 1920, Milicia shqiptare, e organizuar nga italianët, numëronte rreth 4000 vetë, ndër të cilët 300 italianë. Shumica e 480 shqiptarëve të graduar ishin nënoficerë e kapterë; shih edhe raportin e G. Vitalit,

  28. komandant i Legjionit shqiptar (Gjirokastër më, 4 shtator 1919). 26 Marenglen Verli, Elemente të integrimit në marrëdhëniet e Shqipërisë me vendet e Evropës Perëndimore deri në vitin 1944, Shqipëria dhe Kosova, Historia e një aspirate, Vëllimi II, BOTIMPEX, Tiranë 2007.

  29. Paskal Milo, Politika e jashtme e Shqipërisë, Vëllimi I, (1912-1939), Botimet

  30. TOENA, Tiranë 2013, f. 279; shih edhe Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 93.

  31. L. Nosi, Dokumente historike…; Joseph Swire, Shqipëria, Ngritja e një mbretërie, Shtëpia Botuese DITURIA, Tiranë 2005, f. 224, 225; M. Çami, Shqipëria në marrëdhëniet ndërkombëtare…, f. 298; K. Dervishi, Historia e Shtetit Shqiptar…, f.81, 82; etj.

  32. J. Swire, Shqipëria…, f. 223.

  33. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 94.

  34. Beqir Meta, Federata Panshqiptare Vatra, Shtëpia Botuese GLOBUS R, Tiranë 2002, f. 139.

  35. Massimo Borgogni, Tra continuità e incertezza. Italia e Albania (1914-1939), Franco Angeli Edizioni, Milano 2007, p. 37.

  36. N. C. Guy, Lindja e Shqipërisë…, fq. 174.

  37. Nina Smirnova, Historia e Shqipërisë përgjatë shek. XX, Botimet IDEART, Tiranë 2004, f. 89.

  38. Marenglen Verli, Kongresi i Lushnjës akt kulmor në Lëvizjen Kombëtare Shqiptare,

  39. Kosova, sfida shqiptare në historinë e një shekulli, BOTIMPEX, Tiranë 2007, f. 86, 89.

  40. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 129.

  41. N. C. Guy, Lindja e Shqipërisë…, f. 233; shih edhe M. Çami, Lufta çlirimtare antiimperialiste e popullit shqiptar në vitet 1918-1920, Tiranë 1969.

  42. P. Milo, Politika e jashtme…, Vëllimi I, (1912-1939), f. 380; K. Dervishi, Historia e Shtetit Shqiptar…, f. 91, 92.

  43. Beqir Meta, Minoritetet dhe ndërtimi kombëtar në Shqipëri (1912-1924), KRISTALINA-KH, Tiranë 2013, f. 248-257; Arben Puto,Historia diplomatike e çështjes shqiptare 1878-1926, Botim i Akademisë së Shkencave të Republikës së Shqipërisë, ALBIN, Tiranë 2003, f. 286-291;P. Milo, Politika e jashtme…, Vëllimi I, (1912-1939), f. 378.

  44. Paskal Milo, Shqipëria dhe Jugosllavia 1918-1927, Shtëpia Botuese ENCIKLOPEDIKE, Tiranë 1992, f. 85-93.

  45. P. Milo, Po aty, f. 67-84; K. Dervishi, Historia e Shtetit Shqiptar…, f. 94, 95, 104, 105; Muin Çami, Kompromisi i Nittit i janarit 1920 dhe qëndrimi i Jugosllavisë ndaj problemit shqiptar, Studime historike, Nr. 1-4, 1992, Tiranë 1995; M. Çami, Shqipëria në marrëdhëniet ndërkombëtare…, f. 187.

  46. M. Verli, Vështrim për raportet e shqiptarëve me fqinjët e tyre dhe me Europën në periudhën midis dy luftërave botërore, Kosova, sfida shqiptare…, f. 102.

  47. A. Puto, Historia diplomatike…, f. 310; N. C. Guy, Lindja e Shqipërisë…, f. 221

  48. J. Swire, Shqipëria…, f. 250, 252.

  49. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 132; Muin Çami, Marenglen Verli, Shqipëria në Konferencën e Paqes, Monografi në proces botimi, f. 134.

  50. Arben Puto, Çështja shqiptare në aktet ndërkombëtare pas Luftës së Parë Botërore, Vëllimi III, Tiranë 2001, f. 42.

  51. P. Milo, Shqipëria dhe Jugosllavia…, f. 73, 74.

  52. Margareth MacMillan, Paris 1919, Gjashtë muaj që ndryshuan botën, Botimet PLEJAD, Tiranë 2006, f. 154, 155.

  53. Kongresi i Lushnjës, Lufta e Vlorës, Tiranë 1974, f. 43, 51; Francesco Jacomoni, Politika e Italisë në Shqipëri, Shtëpia Botuese 55, Tiranë 2005, f. 9.

  54. ASDMAEI, F. Serie Politica 1919-1930, Albania, A. 1920, P. 695, Xhandarmëria dhe policia, Raport rezervat i komisar Penneta-s, dërguar nga Vlora më 25 nëntor 1920.

  55. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 151, 165.

  56. Po aty, f. 167, 171; Bernd J. Fischer, Mbreti Zog dhe përpjekja për stabilitet në Shqipëri, Tiranë 1996, Botimet ÇABEJ, f. 36.

  57. A. Puto, Historia diplomatike…, f. 348.

  58. A. Biagini, Historia e Shqipërisë…, f. 147; Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 173.

  59. M. Verli, Vështrim për raportet e shqiptarëve…,Kosova, sfida shqiptare…, f. 104,

  60. ; Vuk Vinaver, Anglia dhe pozita ndërkombëtare e Shqipërisë midis dy luftërave botërore, Gjurmime Albanologjike, Nr. 1, Prishtinë 1968; shih edhe Haris Silajdzić, Shqipëria dhe SHBA në arkivat e Washingtonit, Tiranë 1999.

  61. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 174.

  62. Po aty, f. 174.

  63. Owen Pearson, Albania and King Zog, Independence, Republic and Monarchy, 1908-1939, Volume One, The Centre For Albanian Studies in association with I B TAURIS Publishers, New York 2004, p. 190.

  64. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 186.

  65. B. Meta, Minoritetet dhe ndërtimi kombëtar..., f. 62-65.

  66. N. C. Guy, Lindja e Shqipërisë…, f. 288.

  67. J. Swire, Shqipëria…, f. 333; P. Milo, Politika e jashtme…, Vëllimi I, f. 572.

  68. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 207.

  69. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 212; ASDMAEI, F. Serie Politica 1919-

  70. , Albania, A. 1920, P. 695, Xhandarmëria dhe policia, Raport për pasuritë e naftës në Shqipëri, 16 qershor 1919.

  71. Iljaz Fishta, Veniamin Toçi, Gjendja ekonomike e Shqipërisë në vitet 1912-1944, prapambetja e saj, shkaqet dhe pasojat, Tiranë 1983, f. 39,40.

  72. Sejfi Vllamasi, Ballafaqime politike në Shqipëri 1897-1942 (Kujtime dhe vlerësime

  73. historike), Botim i dytë i plotësuar me foto, Shtëpia Botuese NERAIDA, Tiranë 2000, f. 7.

  74. A. Biagini, Historia e Shqipërisë…, f. 152.

  75. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 233.

  76. Po aty, f. 233.

  77. A. Puto, Shqipëria politike…, f. 365; P. Milo, Politika e jashtme…, Vëllimi I, f. 608.

  78. Robert C. Austin, Shtegu i pashkelur i Fan Nolit, Demokracia shqiptare në vitet 1920-1924, Botimet ALBIN, Tiranë 2000, f. 179.

  79. Marenglen Verli, Rreth një marrëveshjeje të A. Zogut të vitit 1924, Studime Historike, Nr. 3, Tiranë 1986; Marenglen Verli, Ndërhyrja jugosllave për përmbysjen e qeverisë së Nolit, Kosova në fokusin e historisë, BOTIMPEX, Tiranë 2002, f. 206.

  80. P. Milo, Politika e jashtme…, Vëllimi I, f. 629.

  81. Arkivi i Ministrisë së Punëve të Jashtme (më tej AMPJ), Viti (më tej V.) 1924, Dosja (më tej D.) 225. Telegram i Tefik Mborjes nga Roma për Ministrinë e Punëve të Jashtme, Tiranë, 20 dhjetor 1924.

  82. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 242; P. Milo, Politika e jashtme…, Vëllimi I, f. 661.

  83. Historia e Popullit Shqiptar…, Vëllimi III, f. 243.

Téléchargements

Publiée

2024-03-09

Comment citer

Verli , Jorina. 2024. « Shqipëria – Prioritet Strategjik I politikës Italiane Në Dekadat E Para Të Shek. XX ». Kosova, nᵒ 40 (mars). Prishtinë, Kosovë:152-75. https://doi.org/10.62609/ks.vi40.4105.

Numéro

No 40 (2015): Kosova

Rubrique

Artikuj