Soe në Shqipëri: Përpjekje për organizimin e kryengritjes së përgjithshme, 1940-1941

Yazarlar

  • Eva Babameto

DOI:

https://doi.org/10.62609/ks.vi40.4109

Özet

Me pushtimin e 7 prillit 1939, Shqipëria u bë një ndër viktimat e para të agresionit fashist. Është një fakt i njohur tashmë se Britania e Madhe e cila ishte qendra kryesore e lojës diplomatike gjatë Luftës së Dytë Botërore në shkallë botërore, mbajti qëndrim tolerant dhe indiferent ndaj këtij pushtimi. Duke iu përmbajtur politikës së “paqëtimit” (appeasement policy) me fuqitë fashiste, ministri i Jashtëm, Lordi Halifax, në një raport të veçantë të mbajtur mbi ngjarjet në Shqipëri më 8 prill u shpreh se Shqipëria nuk duhet bërë një casus belly, një shkak për të shpërthyer luftën në Evropë,2 duke synuar kështu që të evitohej përhapja e tensionit në arenën ndërkombëtare.

İndirmeler

İndirme verileri henüz mevcut değil.

Referanslar

  1. Arben Puto, Nëpër analet e diplomacisë Angleze: Politika e Britanisë së Madhe ndaj Shqipërisë gjatë Luftës së Dytë Botërore; Tiranë: Albin, 2001, f. 12.

  2. Arkivi i Institutit të Historisë (më tej: AIH), dokumente britanike PRO-FO 371, Albania 1939, procesverbal i mbledhjes së posaçme të qeverisë britanike mbi qëndrimin e saj kundër “aksionit italian” në Shqipëri.

  3. Elisabeth Barker, British Policy in South East Europe in the Second World War; London: 1976, f. 47-48

  4. Po aty.

  5. Bernd Fischer, Resistance in Albania during the SWW: partisans, nationalists and the SOE, East European Quarterly, XXV - No. 1, March 1991, f. 22.

  6. Arben Puto, Nëpër analet ..., vepër e përmendur, f. 31.

  7. Owen Pearson, Albania in Occupation and War: from fascism to communism: 1940 - 1945, London; New York: Centre for Albanian Studies; I.B Tauris: 2005, f. 5.

  8. Po aty.

  9. Julian Amery, Bijtë e Shqipes: studim i luftës guerile, London: Macmillan Co, 1948, f. 45.

  10. Roderick Bailey, “The Wildest Province: SOE in the Land of Eagle”, Vintage Books, f. 17 - 23.

  11. Julian Amery, Bijtë e Shqipes ... f. 48.

  12. Elisabeth Barker, British Policy ... f. 48.

  13. Po aty.

  14. Dayrell Oakley-Hill, Një Anglez në Shqipëri: Kujtime të një oficeri Britanik: 1929 -45, Tiranë, Koci: 2006, f. 138 - 141.

  15. Beqir Meta, Tensioni Greko-Shqiptar: 1939 - 1949, Tiranë: Globus R., 2007, f. 39.

  16. Arben Puto, Nëpër analet ... vepër e përmendur, 2001, f. 30; Kjo frazë kishte për qëllim të tërhiqte njohjen e pushtimit të Shqipërisë që qeveria britanike i kishte dhënë Italisë pak muaj më parë. Prej kësaj kohe, deri në fund të 1942, diplomacia angleze do të bëjë mjaft projekte e plane lidhur me Shqipërinë, por pa angazhuar veten për pavarësinë e saj pas lufte.

  17. Elisabeth Barker, British Policy ... f. 49.

  18. Roderick Bailey, “The Wildest Province ... f. 22.

  19. Arben Puto, Shqipëria Politike: 1912 - 1939, Tiranë: Toena, 2009, f. 678.

  20. Hamit Kaba, Shqipëria dhe të Mëdhenjtë: nga Lufta e Dytë Botërore në Luftën e Ftohtë, Tiranë: Klean, 2015, f. 16.

  21. Elisabeth Barker, British Policy ... f. 49.

  22. Reginald Hibbert, Lufta nacionalçlirimtare shqiptare: Fitorja e hidhur, London, New York, Pinter: 1991, f. 75.

  23. Roderick Bailey, “The Wildest Province .. f. 29.

  24. Beqir Meta, Tensioni,... vepër e përmendur, f. 329.

  25. Owen Pearson, Albania in Occupation ... f. 12 - 13.

  26. Kim Philby, Lufta ime e heshtur, Onufri, Tiranë: 2004, f. 25.

  27. Gazeta Shqiptare, nr. 4709, 1 Tetor 2009, f. 24 - 25.

  28. Kim Philby, Lufta ime ... f. 25, Qëllimi i SOE sipas fjalëve të Churchill ishte ndezja e zjarrit në Europë.

  29. Roderick Bailey, “The Wildest Province ... f. 17-23

  30. Po aty, f. 24.

  31. Francesko Jacomoni, Politika e Italisë në Shqipëri, (Mëkëmbës i Viktor Emanuelit III në Shqipëri), shtëpia botuese “55”, Tiranë 2005, f. 228

  32. Owen Pearson, Albania in Occupation ... f. 15

  33. Po aty, f. 38.

  34. Reginald Hibbert, Fitorja... f. 75.

  35. Elisabeth Barker, British Policy ... f. 49.

  36. Reginald Hibbert, Fitorja... f.76.

  37. Owen Pearson, Albania in Occupation ... f. 15.

  38. Dayrell Oakley-Hill, Një Anglez ... f. 138 - 141.

  39. Owen Pearson, Albania in Occupation ... f. 38.

  40. Reginald Hibbert, Fitorja... f. 76.

  41. Elisabeth Barker, British Policy ... f. 49.

  42. Lisen Bashkurti, Diplomacia Shqiptare, VI, Geer: 2005, f. 280.

  43. Arben Puto, Nëpër analet ... f. 31,

  44. Elisabeth Barker, British Policy ... f. 99, Që prej Tetorit 1940, kërcënimi i pushtimit po binte. Britanikët po luftonin italianët në Afrikën e Veriut por jo ushtrinë gjermane.

  45. Ilir Ikonomi, Faik Konica: Jeta në Washington, Onufri, Tiranë, 2011, f. 271 - 272.

  46. Po aty.

  47. Nina Smirnova, Historia e Shqipërisë përgjatë Shekullit XX, shtëpia botuese “ideart”, Tiranë: 2004, f. 215.

  48. Gaetano Ciano, Ditari i Kontit Ciano, Shqipëria, shtëpia botuese “albin form”,

  49. Tiranë: 1994, f. 65.

  50. AMPJ, v. 1941, dos. 179, f. 100, Masa të njëllojta si me financimin e agresionit italian kundër Greqisë u morën dhe për financimin e agresionit kundër Jugosllavisë. Përveç këtyre, pas okupacionit të një pjesë të Jugosllavisë më 1941, Banka hapi degët e saj për të forcuar okupacionin dhe për të armiqësuar popullin shqiptar me popullin jugosllav. Ndryshimi i faktit të luftës nuk i la rast ish-Bankës Kombëtare të Shqipërisë të vërë në zbatim projektet e saj.

  51. Peace and War United States Foreign Policy, 1931 - 1941, Documents, Department of State Bulletin, vol. IV, p. 85 Statement by the Secretary of State Before the Committee on Foreign Affairs, House of Representatives, January 15, 1941, Government Printing Office, 1943, fq 612-614, Site:http://ibiblio.org/hyperwar/Dip/PaW/index.html, Në këtë deklaratë sekretari i Shtetit tha se Italia u bashkua në luftë në anën e Gjermanisë me qëllimin e hapur për të marrë pjesë në rimodelimin e “rendit të ri” të krijuar me përdorimin e pakufishëm të forcës së armatosur.

  52. Elisabeth Barker, British Policy..., vepër e përmendur, f. 100.

  53. Winston Churchill, The Second World War, Volume III, The Grand Alliance, Houghton Miffling Company Boston, 1950, f. 147.

  54. Winston Churchill, The Second ..., Volume II, Their Finest Hour, f. 486.

  55. Julian Amery, Bijtë e Shqipes ... f. 61.

  56. Nina Smirnova, Historia e Shqipërisë... f. 217-218, E vërteta është se në fund të dhjetorit të vitit 1940, të gjithë robërit shqiptarë të luftës që ishin të gatshëm të hynin në ushtrinë greke liroheshin nga kampet dhe dërgoheshin në front. Në atë kohë, u fol se kjo kishte ndodhur me këmbënguljen e anglezëve. Por shpejt, një praktikë e tillë u ndërpre ngaqë qeveritarët grekë e kuptuan rrezikun se lufta mund të merrte ose

  57. karakter anti-fashist ose ngjyrim kombëtar shqiptar. Ata parapëlqyen variantin e pushtimit të Shqipërisë Jugore dhe bashkimin e saj me Mbretërinë greke.

  58. Abaz Lleshi, Gjeopolitika dhe probleme të sigurisë në Ballkan, Qendra e Shtypit, Botimeve dhe Përkthimeve Ushtarake, Tiranë: 2009, f. 86

  59. Ruth Mitchell, The Serbs Choose War, Garden City, New York: 1943, f. 6

  60. Elisabeth Barker, British Policy..., f. 50-51

  61. Beqir Meta, Tensioni ... f. 40

  62. Arben Puto, “Nëpër analet ... vepër e përmendur, f. 37

  63. Elisabeth Barker, British Policy..., f. 50 - 51.

  64. Po aty.

  65. Po aty.

  66. Beqir Meta, “Qëndrimi i Britanisë së Madhe ndaj Shqipërisë në fillimet e Luftës së Dytë Botërore (1939 - 1941)”,vepër e përmendur, Studime historike, nr. 1-2, Tiranë: 2004, f. 152.

  67. Reginald Hibbert, Fitorja... f. 57.

  68. Julian Amery, Bijtë e Shqipes ... f. 56, Meqenëse në Shqipëri fashizmi ishte besimi i sunduesit të huaj, ata në përpjekjet e tyre për të gjetur një besim dhe një disiplinë u drejtuan kështu ndaj komunizmit.

  69. Roderick Bailey, “The Wildest Province ... f. 21.

  70. Dayrell Oakley-Hill, Një Anglez ... f. 133 - 134.

  71. Arben Puto, Nëpër analet ... f. 62.

  72. Elisabeth Barker, British Policy..., f. 52.

  73. Arben Puto, Nëpër analet ... vepër e përmendur, f. 37 - 38.

  74. Po aty.

  75. Roderick Bailey, “The Wildest Province ... f. 30 - 31.

  76. Elisabeth Barker, British Policy..., f. 52.

  77. Po aty, f. 53. Më 26 dhjetor, Dixon raportoi se propozimi për momentin ishte abandonuar dhe po kështu më 28 dhjetor, Eden u shpreh: “SOE është nxituar pa u menduar gjatë”.

  78. Panorama, nr 2985, 20 Korrik 2008, f. 26 - 27.

  79. TNA,“SOE activities in Albania”, f. 2.

  80. Beqir Meta, Tensioni ... f. 338 - 339.

  81. Reginald Hibbert, Fitorja... vepër e përmendur, f. 58 - 60.

  82. Elisabeth Barker, British Policy..., f. 53.

  83. Po aty, f. 103.

  84. Roderick Bailey, TheWildest Province ... f. 32.

  85. Barbara Jelaviç, Historia e Ballkanit, Vëllimi II, New York: Cambridge University Press: 1983, f. 235 - 238.

  86. Kastriot Dervishi, Historia e Shtetit Shqiptar 1912 - 2005, Shtëpia Botuese 55, Tiranë: 2006, f. 450.

  87. Po aty.

  88. Bernd Fischer, Resistance in Albania ... f. 23.

  89. Oakley-Hill, Një Anglez... f. 134 - 136.

  90. Ruth Mitchell, The Serbs ... f. 1.

  91. Oakley-Hill, D. “Një Anglez..., f. 149.

  92. Neuwirth, H. “Qëndresë dhe bashkëpunim në Shqipëri: 1939-1944”, f. 37.

  93. AQSH, F. 1510/1, v. 1943, dos. 97, f. 1. Harry Hodgkinson collection: Shqipëria e Jugut - Pretendimet Greke.

  94. Xhelal Gjeçovi, “Shqipëria dhe Aleatët në vitet e Luftës së Dytë Botërore”, vepër e

  95. përmendur, Studime historike, nr. 1-2, Tiranë: 2004, f. 96.

  96. Hibbert, R. Fitorja..., f. 79; Për rrjedhojë veprimtaria e SOE lidhur me Shqipërinë ra mjaft poshtë për të rifilluar në pranverën e vitit 1943.

  97. TNA, “SOE activities in Albania”, f. 3 - 4.

  98. Bernd Fischer, Resistance in Albania ... f. 23.

İndir

Yayınlanmış

2024-03-09

Nasıl Atıf Yapılır

Babameto, Eva. 2024. “Soe Në Shqipëri: Përpjekje për Organizimin E Kryengritjes Së përgjithshme, 1940-1941”. Kosova, sy 40 (Mart). Prishtinë, Kosovë:210-29. https://doi.org/10.62609/ks.vi40.4109.

Sayı

Sayı 40 (2015): Kosova

Bölüm

Artikuj