Konitza's “Doktor gjëlpëra” and the newspaper “Dielli”, cross-readings

Authors

  • Laura Smaqi

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3036

Abstract

Faik Konica's prose, “Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurrasit” recalls in the title a real historical event, the murder of two American citizens in Mamurras, on April 6, 1924. In the academic literature, there have been many discussions regarding the genre of this work, in almost all cases studies converge on its setting as an unfinished work. This question remains part of the discussion, for many reasons, among the most important of which is the need to rely on the parallel reading of the artistic prose and the non-literary articles of the "Dielli” (The “Sun") newspaper. Seen from an isolationist point of view, out of context, “Doktor Gjëlpëra” focuses on the missionary character on a double scale, as an individual being and as a doctor. Medicine fundamentally, is a mission for the individual who dedicates himself to it, and at the same time, the literal meaning with the figurative one can be interwoven quite naturally in a doctor character. In terms of the missionary character, this work precedes the characters of the literature of the late 1920s and 30s, who will have major goals to influence the emancipation of the people, affront to the primitive mentality. The connection between the event of Mamurras and the figure of "Doktor Gjëlpëra", or between the publicist Konica and the writer Konica, can be found in the columns of the "Dielli"’s newspaper. From April to December 1924 Konica will write repeatedly about this event, accusing and expressing his protest. Also, the double commitment of Konica to influence as much as possible through the language of journalism and literary text, makes the real and the symbolic expression have hard to define borders, especially during April-May of 1924. This is because, in parallel with the direct meaning that Gjëlpëra platform has on health education, in a symbolic sense, health means progressive, positive western mentality and the disease means backwardness. Diagnosis is seen as a necessity for healing. The importance is placed on prevention, on the cause and not the effect. In the prose structure, the union, the interweaving of a story about the individual missionary, about un real, non-abusive and charlatan medicine and the Albanian life of the time, the mentality of the people can be clearly distinguished. Cross-readings between literary prose and journalistic articles inevitably raise the following hypotheses: the work was written in a period earlier than April 1924, and the title was set exactly in April 1924, or in the period of April it is written not all the prose, but parts of it that help unify the work with the title, especially the part of Kamorra.

Keywords:

Konica, gazeta “Dielli”, viti 1924, histori, publicistikë, Letërsi shqipe mes dy Luftërave Botërore

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. K. Jorgo, “Dr. Gjëlpëra” romani i (Pa) përfunduar i Konicës”, Gazeta Shqip, 12 gusht 2007.

  2. “Tekstet koniciane, edhe ato “të papërfunduarat”, apo ato vërtet të tilla, janë paradoksalisht elementë të një makroteksti të përfunduar. E kemi fjalën në radhë të parë te koherenca në kohë e botëvështrimit të përgjithshëm të Konicës. [..] Konica demonstron moskoherencë magjistrale, veçse, dhe kjo është thelbësore, në çështje të dorës së dytë e të tretë. Në çështjet e dorës së parë, dhe kjo vlen për ne të përfillet, koherenca e tij mund t‘i ketë të rralla shoqet në historinë moderne të Shqipërisë. Cilët janë ata personalitete shqiptare që mund të “mburren” se kanë ngulmuar në mënyrë të përsëritur e të palëkundur, për kaq e kaq vjet a dekada të rrënjosin në botën shqiptare një të njëjtë ide?”. K. Jorgo, art. cit.

  3. F. Konica, Vepra 2, Botimet Dudaj, 2001, f. 99.

  4. “Nuk është mbushur plot një javë që kur se në gazetat e Amerikës ish botuar një lajmë i cili thosh se një grup Amerikanësh anonimë i dërguan Ligës së Kombeve 10.000 dollarë për Shqipëtarët që vuajnë nga uria: njëditëzaj të Dielë gjashtë Shqipëtarë me dyfek në krahë u duall mb’ udhë dy Amerikanëve që shëtitnin në Shqipëri dhe i shtien përdhe të vrarë. Cilët qenë këta njerës dhe ç’gjë i shtyti të bëjnë një gjë të këtillë, gjer në këtë minutë nukë dihet. Po pështypja e parë e botës së huaj dhe të paanëshme do të jetë pothua kësisoj: Kjo është mënyra e çfaqies së falenderjeve për filanthropin amerikane nga an’e popullit shqipëtar. Ngjarja ka bërë një përshtypje thellërisht të hidhur an’e mb’anë Amerikës. Guverna shqipëtare nxitoj me vrap të shtojë në shesh theorinë që vrasja është bërë me qëllim politik për të turpëruar Shtetin Shqiptar përpara syve të botës. duke komentuar në një artikull editorial, gazeta e madhe World e New York-ut shkruan se këtë theori shtroj përpara edhe Greqia kur u vranë anëtarët e komisionit italian të kufireve greko-shqipëtare në tokë greke. Gazeta shton në mënyrë fisnike dhe thotë se “sido që të ketë qenë mënyra e vrasjes – dhe njerëzit që do ta kenë bërë vrasjen ngjan më shumë që të kenë qenë njerës të shkarpave se sa agentë politikë - guverna shqipëtare natyrisht do të bëjë ç’të mundë që të arestojë dhe të punitë vrasësit”. Gazeta Post e Bostonit shkruan këtë koment: “Për vrasjen e të dy qytetarëve amerikanë është nevojë të bëhen çape të shpejtme dhe drastike. ‘Vrasësit të gjall’ose të vdekur’ ëfjal’e thënë prej Theodore Roosevelt-it në një tjatër rast si ky] duhet të mjaftojë për kabllogramin e parë…. Po sikur edhe të jetë vërtet që vrasja të jetë bërë për qëllime politike, kjo nukë domethënë që guverna çngarkohet nga bara që ka. E par’e punës, se detyra e governës është të sigurojë qetësinë dhe jetën e njerësve në vent, një gjë që ka qenë mburrja e guvernave shqipëtare gjer tani…Me të tilla deklarata, guverna shqipëtare nukë munt të shpëtojë nga përgjigjësia që ka. Përkundër, përgjigjësia e governës është m’e madhe në qoftë se vrasja është politike, nga që ajo provon natyrën korrupte të njerësve të guvernës të cilët çnderojnë vendin përpara gjithë botës së qytetëruar. Edhe s’është hequr nga mëndja e botës që vrasësit e Gen.Tellinit me shokë, të cilët shpëtuan pa zënë, ishin Shqipëtarë. Të paktën gjë që mund të bëjë guverna e sotme është t’i zërë me një herë të gjithë vrasësit edhe t’i japë “satisfaction” të plottë governës amerikane”. F. Konica, “Opinioni amerikan përmi vrasjet në Shqipëri”, Dielli, 10 prill 1924, f. 4.

  5. Doktor Gjëlpëra zbulon rrënjët e dramës së Mamurrasit. Me titullin e mësipërm Faik Konitza, tre muaj më parë (fundi i prillit 1924 – shën.im L.S) shkruajti një prrallë, të cilën pastaj nuk e pa të nevojshme t’a botojë. Disa Vatranë që e panë, i këshilluan përsëri e përsëri t’a japë në shtyp. Z. Konitza vendosi t’u bëjë qejfin atyre Vatranëve dhe do të nisë ta botojë prallën në numër t’afërm të “Diellit”. “Dielli”, 29 korrik 1924.

Downloads

Published

2023-12-06

How to Cite

Smaqi , L. (2023). Konitza’s “Doktor gjëlpëra” and the newspaper “Dielli”, cross-readings. Filology Studies, 1(3-4), 55–65. https://doi.org/10.62006/sf.v1i3-4.3036

Similar Articles

<< < 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.