Të dhënat dokumentare dhe historiku i njohjes së teksteve të vjetra shqipe
Abstract
Në këtë trajtesë synohet të vihet në dukje rëndësia e disponimit të të dhënave konkrete mbi jetëshkrimin e autorëve që përfaqësojnë periudhat më të hershme të zhvillimit të kulturës së shkrimit shqip dhe të historisë së letërsisë së shkruar shqipe. Të tilla të dhëna në disa botime shënohen në mënyrë të përafërt (si në rastin e Marin Barletit), ose duke iu referuar vitit të botimit të veprës me të cilën janë të njohur (si në rastin e librit të Gjon Buzukut në vëllimin me titull “Historia e letërsisë shqiptare”, Tiranë, 1983). Edhe në shtjellimet më të fundit, në të cilat synohet të njihet më thellësisht veprimtaria e autorëve të letërsisë së vjetër shqipe, vihet në dukje fakti që ka sërish vend e hapësirë për të shteruar njohjen mbi këta të fundit dhe vetë kontekstin në të cilin lëvruan shkrimtarinë e tyre. Në kohët e fundit botime të specializuara mbi ekzemplarë veprash të autorëve humanistë (si në rastin e veprës së Marin Barletit mbi Rrethimin e Shkodrës) ngrenë sërish vëmendjen ndaj domosdoshmërisë së kërkimit të varianteve të tjera të tyre, gjithnjë duke u mbështetur në të dhëna konkrete, që nganjëherë jepen dhe nga vetë përpiluesit në proces të hartimit të parathënieve apo pasthënieve të vëllimeve të tyre.
Keywords:
të dhëna dokumentare, shkrimi shqip, historia e letërsisë, autorë humanistëDownloads
References
-
Baldacci, Antonio. 1940. “Di un importante studio su Marino Barlezio.” La Rivista Dalmatica, Anno XXI, Fasc. I. Zara.
-
Camaj, Martin. 1960. Il «Messale» di Gjon Buzuku: Contributi linguistici allo studio della genesi. Roma: Shêjzat.
-
Çabej, Eqrem. 1959. “Tekstet e vjetra shqip dhe disa kritere rreth botimit të tyre.” Buletini i Universitetit Shtetëror të Tiranës (BUSHT), nr. 2.
-
Demiraj, Bardhyl. 2015. “Studi filologici arbëreshë.” Albanistica 5. Comet Editor Press.
-
———. 2016. “Grimca biografike për autorët tanë të vjetër: Rinia dhe formimi teologjik-intelektual i Pjetër Bogdanit.” Hylli i Dritës, nr. 2.
-
———. 2017. Areali kulturor i Veriut në shek. XV–XIX. Tiranë: Botime Onufri.
-
Fragnito, Gigliola. 2015. La Bibbia al rogo: La censura ecclesiastica e i volgarizzamenti della Scrittura: 1471–1605. Bologna: Il Mulino.
-
Marlekaj, Luigj. 1989. Pietro Bogdani e l’Albania del suo tempo. Palo del Colle (Bari): Liantonio Editrice.
-
Nadin, Lucia. 2012. Shqipëria e rigjetur: Zbulim gjurmësh shqiptare në kulturën dhe artin e Venetos në shek. XVI. Translated by Pëllumb Xhufi. Tiranë: Botime Onufri.
-
———. 2015. “Ancora sul Meshari di Gjon Buzuku: Nuovi dati e nuovi scenari.” Hylli i Dritës, nr. 1–2.
-
Nadin, Lucia, and Aurel Plasari. 2022. Barleti i hershëm (sipas një dorëshkrimi të panjohur). Tiranë: Botime Onufri.
-
———. 2024. La guerra di Scutari (da un manoscritto sconosciuto di M. Barlezio). Roma: Viella Editrice.
-
Omari, Anila. 2016. Leksiku i veprës së Pjetër Bogdanit. Tiranë: Qendra e Studimeve Albanologjike.
-
———. 2018. “Pjetër Bogdani si regjistrues mbishkrimesh të vjetra (një relacion pak i njohur i vitit 1658).” Studime Filologjike, nr. 1–2.
-
———. 2022. Studime rreth shqipes së vjetër (shek. XV–XVIII). Tiranë: Akademia e Studimeve Albanologjike.
-
Paci, Evalda. 2006. Shqipja në kapërcyell: Epoka dhe gjuha e Gjon Buzukut. Tiranë: Botime Çabej.
-
———. 2020a. Gjurmime mbi latinitetin dhe shkrimet e vjetra shqipe: Përmbledhje studimesh filologjike dhe tekstologjike. Shkodër: Botime Françeskane.
-
———. 2020b. “Historia e kishës shqiptare në një përmbledhje shënimesh të Karol Pooten-it (figura prelatësh dhe provinca të rëndësishme kishtare).” Shêjzat, nr. 1–2.
-
———. 2021. “Rreth historisë së librit shqip dhe kulturës së njohjes së tij në një kontekst zhvillimesh evropiane (shekujt XVI–XVII).” Studime Filologjike, nr. 1–2.
-
———. 2022. Koncili i Trentit (1545–1563) në një panoramë vëzhgimesh mes historiografisë dhe studimeve letrare. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë.
-
Pall, Francisc. 1938. Marino Barlezio, uno storico umanista.
-
Roques, Mario. 1932a. “Deux livres d’heures du XVIe siècle en cyrillique bosniaque.” Revue des Études Slaves 12 (1–2).
-
———. 1932b. Recherches sur les anciens textes albanais. Paris.
-
Santoro, Marco. 2013. Dizionario degli editori, tipografi, librai itineranti in Italia tra Quattrocento e Seicento. Pisa–Roma: Fabrizio Serra Editore.
-
Shuteriqi, Dhimitër. 2005. Tekstet shqipe dhe shkrimi i shqipes në vitet 879–1800. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë.
-
Zamputi, Injac. 1986. “Mbi rrethanat historike të botimit të Mesharit të Gjon Buzukut dhe vendin e tij në letërsinë e vjetër shqiptare.” Studime Filologjike, nr. 3.
-
———. 1995. “Çështje të shkrimit dhe të fillimit të letërsisë në gjuhën shqipe.” Hylli i Dritës, nr. 1–2.
References
Baldacci, Antonio. 1940. “Di un importante studio su Marino Barlezio.” La Rivista Dalmatica, Anno XXI, Fasc. I. Zara.
Camaj, Martin. 1960. Il «Messale» di Gjon Buzuku: Contributi linguistici allo studio della genesi. Roma: Shêjzat.
Çabej, Eqrem. 1959. “Tekstet e vjetra shqip dhe disa kritere rreth botimit të tyre.” Buletini i Universitetit Shtetëror të Tiranës (BUSHT), nr. 2.
Demiraj, Bardhyl. 2015. “Studi filologici arbëreshë.” Albanistica 5. Comet Editor Press.
———. 2016. “Grimca biografike për autorët tanë të vjetër: Rinia dhe formimi teologjik-intelektual i Pjetër Bogdanit.” Hylli i Dritës, nr. 2.
———. 2017. Areali kulturor i Veriut në shek. XV–XIX. Tiranë: Botime Onufri.
Fragnito, Gigliola. 2015. La Bibbia al rogo: La censura ecclesiastica e i volgarizzamenti della Scrittura: 1471–1605. Bologna: Il Mulino.
Marlekaj, Luigj. 1989. Pietro Bogdani e l’Albania del suo tempo. Palo del Colle (Bari): Liantonio Editrice.
Nadin, Lucia. 2012. Shqipëria e rigjetur: Zbulim gjurmësh shqiptare në kulturën dhe artin e Venetos në shek. XVI. Translated by Pëllumb Xhufi. Tiranë: Botime Onufri.
———. 2015. “Ancora sul Meshari di Gjon Buzuku: Nuovi dati e nuovi scenari.” Hylli i Dritës, nr. 1–2.
Nadin, Lucia, and Aurel Plasari. 2022. Barleti i hershëm (sipas një dorëshkrimi të panjohur). Tiranë: Botime Onufri.
———. 2024. La guerra di Scutari (da un manoscritto sconosciuto di M. Barlezio). Roma: Viella Editrice.
Omari, Anila. 2016. Leksiku i veprës së Pjetër Bogdanit. Tiranë: Qendra e Studimeve Albanologjike.
———. 2018. “Pjetër Bogdani si regjistrues mbishkrimesh të vjetra (një relacion pak i njohur i vitit 1658).” Studime Filologjike, nr. 1–2.
———. 2022. Studime rreth shqipes së vjetër (shek. XV–XVIII). Tiranë: Akademia e Studimeve Albanologjike.
Paci, Evalda. 2006. Shqipja në kapërcyell: Epoka dhe gjuha e Gjon Buzukut. Tiranë: Botime Çabej.
———. 2020a. Gjurmime mbi latinitetin dhe shkrimet e vjetra shqipe: Përmbledhje studimesh filologjike dhe tekstologjike. Shkodër: Botime Françeskane.
———. 2020b. “Historia e kishës shqiptare në një përmbledhje shënimesh të Karol Pooten-it (figura prelatësh dhe provinca të rëndësishme kishtare).” Shêjzat, nr. 1–2.
———. 2021. “Rreth historisë së librit shqip dhe kulturës së njohjes së tij në një kontekst zhvillimesh evropiane (shekujt XVI–XVII).” Studime Filologjike, nr. 1–2.
———. 2022. Koncili i Trentit (1545–1563) në një panoramë vëzhgimesh mes historiografisë dhe studimeve letrare. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë.
Pall, Francisc. 1938. Marino Barlezio, uno storico umanista.
Roques, Mario. 1932a. “Deux livres d’heures du XVIe siècle en cyrillique bosniaque.” Revue des Études Slaves 12 (1–2).
———. 1932b. Recherches sur les anciens textes albanais. Paris.
Santoro, Marco. 2013. Dizionario degli editori, tipografi, librai itineranti in Italia tra Quattrocento e Seicento. Pisa–Roma: Fabrizio Serra Editore.
Shuteriqi, Dhimitër. 2005. Tekstet shqipe dhe shkrimi i shqipes në vitet 879–1800. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, Instituti i Gjuhësisë dhe i Letërsisë.
Zamputi, Injac. 1986. “Mbi rrethanat historike të botimit të Mesharit të Gjon Buzukut dhe vendin e tij në letërsinë e vjetër shqiptare.” Studime Filologjike, nr. 3.
———. 1995. “Çështje të shkrimit dhe të fillimit të letërsisë në gjuhën shqipe.” Hylli i Dritës, nr. 1–2.
Shqip
English
Français (France)
Italiano
