Rreth formave te shprehjes së raporteve kushtore ne shqipen e sotme letrare

Autorët

  • Seit Mansaku

DOI:

https://doi.org/10.62006/sf.vi3.2901

Abstract

Ndër marrëdhënjet e ndryshme midis sendeve dhe fenomeneve të realitetit objektiv marrëdhënjet kusht-pasojë kanë shtrirje të gjërë, sepse çdo send ose fenomen mund të jetë kusht për lindjen e një sendi a fenomeni tjetër ose pasojë e një kushti të caktuar. Shtrirja e gjërë e marrë- dhënjeve kusht-pasojë në botën objektive, përcakton edhe dendurinë e shprehjes së raporteve të tilla në gjuhë. Në këtë punim do të bëjmë fjalë për shprehjen e raporteve kusht- pasojë, duke mos u kufizuar vetëm në periudhën me fjali të varur kushto- re, por duke vështruar edhe ndërtime të tjera që shprehin raporte të kë- tij lloji. Kjo mënyrë të vështruari jep mundësi që problemi të rroket më gjërë. dhe të vihen në dukje jo vetëm ndërtimet tipike që shprehin këto marrëdhënje, por edhe ndërtime të tjera ndër to edhe ndërtime me gër- shetime raportesh ose me nuanca të veçanta kuptimore e stilistike.

Downloads

Download data is not yet available.

References

  1. I. D. Sheperi, Gramatïka dhe Sintaksa e gjuhës shqive, Vlorë 1927, f. 195; A. Xhuvani. Sintaksa shqip, pjesë e dytë, Tiranë 1934. f. 40-41; J. Rrota. Syntaksa e gjuhës shqipe, botim i dytë, Shkodër 1934, f. 92-94; K. Cipo. Sintaksa, Tiran ë 1952, f. 95-96; M. Domi, Gramatïka e gjuhës shqipe, pjesa e dytë, sintaksa, botim i tretë , Tiranë 1957, f.. 193-199; S. Prifti, Sintaksa shqipe, tekst për institutet pedagogjike dyvjeçare, dispensa II. pjesa I f. 250-275; M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe, II, (dispensé) Tiranë 1966, f. 120-127.

  2. Në mënyrë më të plotë është trajtuar periudha kushtore nga M. Domi në gramatika te hartuara prej tij për shkollat e mesme përk. fakultetin histori-filologji dhe nga S. P rifti në dispensën e vet për institutet pedagogjike dyvjeçare. Çështje të veçanta të shprehjes së raporteve kushtore janë trajtuar edhe nga E. Çabej në Parimet e linguistikës (dispencë) f. 44-45 dhe sidomos nga S. Floqi në punime te veta për fialitë e varura dhe në monografinë për të folmen e Dangëllisë.

  3. M. Lambertz, Die hypotetische Periode im Albanischen, ne ■''Indogermanische Forschungen», 1914-15, vil. 34.

  4. S. Prifti, Sintaksa e gjuhës shqipe, pjesa II, dispenca II, 1962, f. 252; M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe (dispensé) 1968, f. 127.

  5. S. Prifti, Sintaksa e gjuhës shqipe, pjesa II, dispenca II, 1962 f. 267.

  6. S. Floqi, Periudha me fjali të varur kryefjalore në shqiperi e sotme «Studime filologjike», 4, 1965, f. 35 thekson: Kur fjalia e varur kryefjalore është fjali «dëftore e zhdrejtë»· ose «pyetëse e zhdrejtë»· dhe prin fjalinë kryesore (a vartëse) në fillim të kësaj fjalie, fili mbas pauzës (dhe mbas presës, në të shkuar) mund të përdoret për theksim përemri kjo ose ajo, të cilët përfaqësojnë gjithë brendinë e fjalisë së varur dhe mbulojnë, mbushin atë farë këputjeje që është shkaktuar midis fjalive: Që do të shkonte në pazar Murat Hasani, kjo ish e vërtetë / Kallamata: Ngj (100) /

  7. Edhe në gjuhën shqipe i gjejmë shumë herë ato fjali kondicionale gjoja anormale, sikundër edhe në gjuhën gjermanishte, në gjuhët romane etj. të cilat janë futë në fjalinë verbale dhe si duket nuk kanë asnjë lidhje me gjykimin e fjalisë kryesore... në mes të gjykimit A dhe gjykimit B nuk egziston një raport varësie që afirmohet. Të tilla konstrukte u përpoqën me i spjegue me ndihmën e elipsës së një apodozë. Por supozimi i një elipse është i tepërt. (Lambertz, punim i cit., sipas përkth. shqip. f. 8).

  8. S. Floqi, Konstruktet tautologjike në shqipen e sotme, «Studime filologjike*, 3, 1968,, f. 46.

  9. Shih S. Floqi Skicë e së folmes së Dangëllisë, BUSHT, 3, 1958, f. 134 dhe M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe, II, (dispencë), 1968, f. 142,.

  10. E. Çabej, Parimet e linguistikës. (dispencë), f. 45.

  11. Shprehja e raporteve kushtore me periudha të bashkërenditura veçuese është vënë në dukje nga M. Lambertzi, punim i cit. f. 93 dhe nga S. Floqi, Periudha e përbërë e bashkërenditur në gjuhën e sotme shqipe, BUSHT. 2. 1956, f. 40.

  12. Për gërshetimin e raporteve kushtore me raporte kohore shih M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe, II (dispensé), 1968, f. 125, 126 dhe S. Prifti. Sintaksa e gjuhës shqipe, pjesa II, dispensa II, 1962. f. 259-266.

  13. M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe, II, (dispense), 1968, f. 97; S. Floqi, Skicë e së folmes së Dangëllisë, BUSHT, 3, 1958, f. 124.

  14. Më hollësisht për këtë shih S. Floqi, Periudha me fjali të varur kryefjalore në shqipen e sotme, «Stridirne filologiike», 4, 1965, f. 19, 20, 21, 22, 23. Shprehjen e raporteve kushtore periudhat me fjali të varura kryefjalore me përemra lidhorë të pacaktuar e vëren dhe M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe, II (dispense) dhe S. Prifti, Sintaksa e gjuhës shqipe, pj. II, dispensa II, 1962, f. 258, 259.

  15. Shih dhe S. Floqi, Disa tipe semantiko-strukturore të periudhës me Ijali të varur pa lidhje korelative, «Studime filologiike«·, 3, 1967, f. 29.

  16. Ky dallim bëhet nga M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe, II, (dispensé), 1968, f.128.

  17. S. Floqi, Periudha me fjali të vanir shkakore, «Studime filologiike» 2, 66, M. Domi, Sintaksa e gjuhës shqipe (dispencë), 1968, f. 126-127.

Downloads

Published

1969-09-01

How to Cite

Mansaku, S. (1969). Rreth formave te shprehjes së raporteve kushtore ne shqipen e sotme letrare. Studime Filologjike, (3), 153–168. https://doi.org/10.62006/sf.vi3.2901

Numër

No. 3 (1969): Studime Filologjike

Section

Artikuj

License

Copyright (c) 2023 Akademia e Studimeve Albanologjike

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.