Vlera shkencore e të mësuarit islam dhe domethënia e tolerancës ndërfetare

Abstract

Pranimi i Islamit ndër popujt e Ballkanit, përfshirë shqiptarët, ndodhi kryesisht në mënyrë paqësore dhe u ndikua nga afërsitë kulturore, gjuhësore dhe fetare, më shumë sesa nga përdorimi i forcës. Prandaj, termi “pranimi i Islamit” është më i saktë se “islamizimi”, i cili shpesh bart kuptime historike negative. Përhapja e Islamit pasuroi shoqëritë myslimane dhe jomyslimane përmes kontributeve të përbashkëta kulturore e shkencore, duke reflektuar rëndësinë e gjerë qytetëruese dhe teologjike të kësaj feje.

Edhe pse titulli i këtij studimi përfshin dy tema që duken të ndryshme, dimensionin shkencor të Islamit dhe rëndësinë e tolerancës ndërfetare, ato janë thellësisht të ndërlidhura. Ky punim mbështetet në shumë burime, sidomos në Kuranin, i cili ka frymëzuar letërsinë, arsimin dhe mendimin moral në gjuhë të ndryshme, përfshirë shqipen. Përkthimet e shumta të Kuranit në gjuhën shqipe dëshmojnë vlerën e tij të qëndrueshme intelektuale dhe kulturore.

Islami nuk duhet parë vetëm si doktrinë fetare. Përveç disiplinave teologjike (Tefsir, Akaid, Hadith, Fikh, Ahlak), ai ka ndikuar në filozofi, etikë, arsim dhe në zhvillimin e shumë shkencave. Figura si Avicena, Averoesi, Al-Biruni, Omer Hajjami dhe Rumi dëshmojnë ndikimin e thellë të Islamit në dijen botërore. Filozofia islame vlerëson racionalitetin, thjeshtësinë dhe qasjen e kuptueshme, duke e dalluar nga traditat më mistike.

Kurani dhe dijetarët e hershëm islamë e theksojnë kërkimin e dijes si detyrë hyjnore. Imam Aliu ka thënë: “Dija të mbron ty, ndërsa ti duhet të mbrosh pasurinë; pasuria pakësohet kur shpenzohet, por dija shtohet kur ndahet.” Këto mësime tregojnë respektin e thellë të Islamit për intelektin, moralin dhe drejtësinë, si dhe refuzimin e shtypjes e pabarazisë.

Një aspekt thelbësor i shpirtit humanist të Islamit është toleranca, veçanërisht ajo ndërfetare, që nxit dialogun, respektin e ndërsjellë dhe bashkëjetesën paqësore. Ky qasje përbën një model mirëkuptimi mes feve të ndryshme. Shembuj të tillë pozitivë shfaqen tek shqiptarët, ku myslimanët dhe të krishterët kanë ruajtur tradicionalisht harmoni. Kjo frymë e pluralizmit fetar mbetet një urë mes qytetërimeve dhe themel për përparim e paqe të përbashkët.