Letërsia e Arealit Islam

Abstract

Kodifikimi i kësaj letërsie nis me shënimet e para të mbajtura nga shokët e Profetit Muhamed mbi ajetet kuranore që i zbrisnin gjatë shpalljes hyjnore. Në trojet shqiptare dhe në vende të tjera, si Spanja, Portugalia, Bosnja dhe Hercegovina etj., zhvillimi i letërsisë, përmes përdorimit të alfabetit arab me disa shenja shtesë, solli krijimin e një lloji të ri letërsie, të ashtuquajturën letërsi të alamiadës. Po ashtu, edhe osmanishtja që u shkruajt me alfabet arab u ndikua gjerësisht nga fjalori arab. Letërsia e popujve arabofolës është edhe një nga shtytjet më të fuqishme shtytëse të qytetërimit Islam. Origjinën e vet e ka nga arabët e Arabisë, por, sidoqoftë, ajo u krijua dhe u vlerësua nga Spanja e deri në Kinë. Megjithëse në letërsinë klasike arabe mbizotëron mendimi fetar dhe skolaresk, vlerat e saj të brendshme intrinseke janë të mëdha. Poezitë janë të fuqishme, dinamike, realiste dhe të gjalla.
Letërsia persiane – Kështu quhet letërsia në gjuhën persiane moderne, të erës pasislame me alfabet arab. Kjo letërsi e gjerë, e shënjuar nga mbizotërimi i poezisë, nuk kufizohet vetëm në kufijtë gjeografikë të Iranit, por ajop është kultivuar gjithashtu në Turqi dhe në veri të Indisë. Letërsia në Turqinë Osmane u zhvillua afërsisht në të njëjtën kohë me atë persiane dhe indiane. Nga letërsia e poetëve të vargëzimit është trashëguar një pjesë shumë e vogël, pasi pjesa më e madhe e saj ka qarkulluar dhe është transmetuar gojarisht. Pjesa që ka mbijetuar nga ajo që ishte lënë në formë të shkruar i përket popullsisë myslimane, e cila e shkroi atë në shqip, por me alfabet arab, dhe temat e saj janë të ndikuara nga çështje shoqërore dhe fetare. Po ashtu, gjuhët e këtyre letërsive u ndikuan gjerësisht nga arabishtja dhe zhanret e përdorura në artin e mjeshtërisë poetike u trashëguan në pjesën më të madhe prej tyre nga letërsia pasislame.