Tradita dhe trashëgimia islame në Kalanë e Dodës

Abstract

Pesëmbëdhjetë fshatrat e bashkësive blegtorale të krahinës së Kalasë Dodës shtrihen ne zonën veri-lindore te Shqipërisë, në veriperendim te masivit malore te Korabit. Kalaja e Dodës, me pozicionin e saj gjeostrategjik shumë të rëndësishëm nga ku sigurohet lidhja më e shkurtuar dhe më e lehtë midis Ultësirës bregdetare e Luginës së Drinit të Zi me Kosovën e Pellgun e Pollogut, me kullotat alpine nga më të mirat në të gjithë zonën e Ballkanit Perendimor. Me sukses banorët e kësaj krahine që në lashtësi kanë mbarshtuar delen rude.
Jeta fetare në fshatrat e krahinës Kala e Dodës, është e lidhur ngushtë me besimin e tre shtresave fetare; parakristjane, kristjane e islame, të cilat kanë përftuar një sinkronizim të dalluar mirë e që çfaqet në të gjitha sferat e jetës.
Besimi islam, i bazuar në parimin e unitetit të shpirtit e materjes, forma më e lartë e të cilit është jeta njerzore, gjeti aq përshtatëshmëri dhe pika takim me proçeset e zhvillimit të jetës, të zakoneve e traditave të banorëve të krahinës së Kalasë së Dodës, sa duket sikur vetë jeta e këtyre banorve e gjeti rrugën e Islamit.
Zhvillime të dukshme të përhapjes së islamizimit në krahinën e Nahijes së fshatrave të Dibrës (Kalasë së Dodës) filluan që në periudhën e Sulltan Sulejmanit (1527- 1565), i cili me reformat e guximëshme ushtarake e administrative krjoi një mjedis të sigurtë pune dhe veprmtarie shoqërore në të gjitha skajet e perandorisë.
Për blegtorët e Kalasë së Dodës, rruga e shtegëtimit të blegtorisë për në kullotat dimrore në brigjet e Egjeut, njohu sigurinë më të madhe dhe njëkohësisht solli edhe kontaktet e para me fenë islame, parimet e së cilës përshtateshin në mënyrë të përsosur me veprimtarinë e punen e blegtorëve dhe me mënyrën e jetesës së tyre.
Ndërtimi i xhamive dhe teqeve në 15 fshatrat e krahinës, si dhe hapja e shkollave fetare (mejtepeve) pranë tyre, ku jepnin mësim intelektual të njohur të klerit mysliman, në bashkëveprim me shehëlerët e teqeve, të cilët me interpretimet dhe predikimet e tyre krijuan një mjedis fetar, larg intolerancës e fanatizmit doktrinor, ku parimet e Islamit gjetën një shtrat të përbashkët dhe pika të shumta kontakti me kulturën e jetesës dhe zakonet e traditat e kësaj krahine.